Transvaal Apotheek: van flos naar olie

De Transvaal Apotheek in Den Haag is een apotheek met geschiedenis. In de bibliotheek staan boeken uit 1889 en volgens de website komt één van de cliënten al meer dan zeventig jaar over de vloer. Onder aanvoering van Paul Lebbink en Arwin Ramcharan bracht de Nederlandse apotheek in 2015 voor het eerst medicinale cannabisolie op de markt.

Met die primeur haalde de Haagse apotheek zowel in Nederland als daarbuiten het nieuws en dat was zelfs voor de medewerkers van de Transvaal Apotheek een verrassing. “De impact was groter dan we hadden verwacht”, herinnert Arwin Ramcharan, apotheker en kwaliteitsbewaker van de Transvaal Apotheek, zich.

BMC

In Nederland kunnen patiënten sinds 2003 legaal de gedroogde cannabisflos in potjes van vijf gram door hun arts voorgeschreven krijgen. Dit medicinale cannabisprogramma wordt namens de Nederlandse overheid uitgevoerd door het Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC). Ramcharan: “Als apothekers waren we intussen goed bekend met de gedroogde cannabis en een groot aantal mensen die het gebruiken. Toen we het bereidingsproces voor de olie eenmaal in de vingers hadden en de olie werd vrijgegeven, bleek de vraag echter veel groter dan verwacht.” Op dit moment bedient de Transvaal Apotheek patiënten in heel Nederland en soms daarbuiten. De olie, die verkrijgbaar is in vijf verschillende soorten, wordt gebruikt voor een veelheid aan indicaties. Daarbij zijn pijn, epilepsie, glaucoom, migraine, misselijkheid, ontstekingen, slapeloosheid, spasmen en verminderde eetlust de meest voorkomende.

Taaislijmziekte

De Transvaal Apotheek kwam in 2017 opnieuw landelijk in het nieuws. Onder aanvoering van Paul Lebbink ging de apotheek de strijd aan met big pharma door zelf met een kostenefficiënt alternatief te komen voor peperdure medicatie tegen taaislijmziekte (Cystic Fibrosis).

Patiënten in Nederland kunnen de cannabisolie uitsluitend op dokter’s voorschrift krijgen. De olie kan in de Haagse apotheek worden opgehaald of per ‘medische post’ worden verstuurd. Daarnaast is er een voorzichtig groeiend aantal patiënten dat vanuit aangrenzende landen komt om – met een geldig recept én toestemming om te mogen importeren – olie mee naar huis te nemen. Ramcharan: “We zien voornamelijk patiënten die alle andere medicatie al geprobeerd hebben en in meer of mindere mate therapieresistent zijn. Ze hebben gehoord van medicinale cannabis, maar willen ook een product waarvan de inhoud bekend is en de herkomst traceerbaar. Daarnaast stellen ze vaak prijs op begeleiding van hun arts en de apotheker. De prijs van de olie is soms punt van discussie. De meeste patiënten begrijpen dat de productie investering in apparatuur en kennis vergt en dat we te maken hebben met een arbeidsintensief en uiterst gecontroleerd farmaceutisch productieproces.”

Magistrale bereidingen

Cannabisolie is een veelgebruikte toedieningsvorm onder patiënten die zichzelf medicatie toedienen, want het is eenvoudig te doseren. De Transvaal Apotheek is een van de laatste Nederlandse apotheken die aan magistrale bereiding doen. Het was daarom niet vreemd dat  Ramcharan en collega’s werd gevraagd om cannabisolie te maken. “De vraag om olie kwam van het BMC en was aanvankelijk gericht op jonge patiënten”, zegt Ramcharan. “Kinderen wil je niet laten roken en ook thee en vernevelen zijn vaak geen prettige toedieningsvormen voor hen, dus ga je op zoek naar een manier om cannabinoïden oraal te doseren. We hebben, samen met (toen nog) apotheker in opleiding Svenja Laarhuis en onderzoeker Arno Hazekamp in circa negen maanden tijd een gestandaardiseerd proces voor het bereiden van olie uitgewerkt. Dat was olie op basis van de toen net geïntroduceerde Bedrolite®, dus met veel CBD en nauwelijks THC. Na een groot aantal proefbereidingen en testen konden we in 2015 de eerste patiënten bedienen, want toen wisten we zeker dat ons procedé steeds een betrouwbaar eindproduct met een constante kwaliteit en een constant gehalte aan gewenste cannabinoïden opleverde. We hadden daarbij het geluk te kunnen beschikken over goede ‘active pharmaceutical ingredients’.”

De medicinale cannabis die als grondstof voor de olie wordt gebruikt, komt bij Bedrocan vandaan. Ramcharan hierover: “De medicinale cannabis die in Nederland via apotheken beschikbaar is, is gestandaardiseerd en wordt uitgebreid getest op inhoud en het ontbreken van contaminatie. Daarnaast wordt het volgens GMP geproduceerd en dat scheelt een hoop discussie. En… ook onze olie wordt uitgebreid getest. Want wanneer je een medicinaal product aanreikt en niet zeker bent van kwaliteit en veiligheid, ben je, voorzichtig uitgedrukt, verkeerd bezig. Daarvoor is de verantwoordelijkheid te groot.”

Andere apotheken

Inmiddels is de Transvaal Apotheek niet meer de enige apotheek in Nederland die cannabisolie mag produceren. Drie andere apotheken hebben ook toestemming en zijn de afgelopen jaren begonnen met productie en levering. Twee daarvan hebben begeleiding gehad van Ramcharan en collega’s. “Deze apotheken wilden niet opnieuw het wiel uitvinden en liefst zo snel en gedegen mogelijk beginnen met productie van medicinale cannabisolie”, zegt Ramcharan, die daarbij belang hecht aan een gestandaardiseerde manier van werken. “Wij vinden een gestandaardiseerde manier van produceren belangrijk, net als het werken met gestandaardiseerde grondstoffen. Want alleen zo krijg je steeds hetzelfde product en kun je op termijn uitspraken doen over de werking en eventuele bijwerking ervan.”

De apothekers wisselen inmiddels informatie uit en verzamelen zodoende klinisch relevante informatie. Ramcharan: ”Juist bij cannabisolie zit iedereen op bewijs te wachten. Vanuit meerdere apotheken kan nu informatie vrijkomen over toepassing van medicinale cannabis bij andere aandoeningen. Zo is er al informatie verzameld over migrainepatiënten.”

Door de samenwerking kunnen volgens Ramcharan meer patiënten gevolgd worden: “In samenwerking met een specialist volgen we vanuit onze apotheek een groep van circa twintig epilepsiepatiënten. Daar zien we bijvoorbeeld gunstige effecten bij toepassing van CBD. Maar we kunnen inmiddels ook iets zeggen over eventuele bijwerkingen. Zodra we dergelijk onderzoek kunnen verbreden en verdiepen, krijgen we de beschikking over data die uiterst waardevol is. Niet alleen voor patiënten en zorgprofessionals, maar ook voor onderzoekers.”

Voor meer informatie over de in Nederland verkrijgbare medicinale cannabisolie verwijzen wij graag naar de website van de apothekers die de olie zelf bereiden:

Is medicinale cannabis in Australië in opkomst?

In Australië is medicinale cannabis sinds 2016 toegestaan. Er zijn op dit moment naar schatting duizend patiënten die medicinale cannabis officieel mogen gebruiken. Dat is slechts een klein aantal op een bevolking van 24 miljoen. Verondersteld wordt echter dat honderdduizend patiënten hun medicijn nog steeds uit het illegale circuit halen. Hoe kan dat? We praten hierover met professor Iain McGregor, academisch directeur van het Lambert Initiative voor Cannabinoid Therapeutics, een Australisch onderzoeksinstituut dat verbonden is aan de universiteit van Sydney.

McGregor en zijn team doen sinds de oprichting in 2015 onder meer onderzoek naar de werking van medicinale cannabis. Dit jaar publiceerden ze de resultaten van twee enquêtes gehouden onder artsen en patiënten. Het was voor het eerst dat beide doelgroepen aan het woord kwamen over het medische gebruik van cannabis. Een verborgen gebruik blijkt.

Hoge cannabisprijs

Volgens McGregor is de hoge cannabisprijs een belangrijke reden waarom patiënten nog steeds afhankelijk zijn van de zwarte markt: “De meeste mensen zijn extreem arm omdat ze moeten leven van een uitkering of pensioen. Ze kunnen geen farmaceutische producten veroorloven die in het federale stelsel worden aangeboden. Het zou 60.000 Australische dollars (37,000 euro) per jaar kosten om een epileptisch kind met 1000 milligram CBD per dag te behandelen.“ Medicinale cannabis wordt in Australië niet vergoed door de zorgverzekering. Het verbaast McGregor dan ook niks dat patiënten op zoek gaan naar een goedkoper alternatief.  “Uit ons onderzoek is zelfs gebleken dat een kwart van de patiënten soms helemaal niets betaalt voor hun cannabis. Ze krijgen het gratis of kweken het zelf.”

Iain McGregor

Uit hetzelfde onderzoek blijkt ook dat de Australische patiënt dat eigenlijk helemaal niet wil. “Patiënten willen net als bij gewone medicijnen een gestandaardiseerd product van farmaceutische kwaliteit. Dat verkrijgbaar is bij de apotheek. Deze wens sluit wat dat betreft niet aan op het programma dat vandaag de dag bestaat”, vindt McGregor.

Huisarts

Aan de Australische huisarts zal het overigens niet liggen. Een meerderheid is van mening dat medicinale cannabis gewoon op recept verkrijgbaar moet zijn. De Lambert Initiative ondervroeg vorig jaar 640 huisartsen en de uitkomst verbaasde zelfs onderzoeker McGregor: “We wisten dat pijnartsen en specialisten erg negatief zijn over medicinale cannabis. Maar de meerderheid van de huisartsen is in feite voorstander van medicinale cannabis. Dit is nogal verrassend.”

Onderzoek geïnspireerd door de familie Lambert

Ondanks het medicinale cannabisprogramma behandelen ouders in Australië hun kinderen die leiden aan epilepsie nog steeds met cannabisproducten van onbekende samenstelling. Het gaat daarbij vaak om zeer ernstig zieke kinderen, waarbij reguliere medicatie niet of nauwelijks helpt.

Een grote zorg voor het Lambert Initiative, omdat de organisatie erg betrokken is bij families met kinderen met epilepsie. Het onderzoeksinstituut is namelijk ooit mogelijk gemaakt door een flinke donatie van de welgestelde familie Lambert. Hun kleinkind Katelyn lijdt aan het Dravet-syndroom, een zeldzame en ernstige vorm van epilepsie bij jonge kinderen. Haar familie heeft jarenlang gestreden om medicinale cannabis in Australië gelegaliseerd te krijgen, nadat ze ontdekten dat de epileptische aanvallen bij hun dochter door cannabisolie verminderde. Katelyn wordt inmiddels succesvol behandeld met goedgekeurde medicinale cannabisolie. Maar ooit stond de vader van Katelyn zelf voor de rechter omdat hij illegaal cannabis kweekte voor de behandeling van zijn dochter.

Katelyn and Barry Lambert

Het Lambert Initiative was benieuwd of meer Australische families de wet breken voor de behandeling van hun kind. Uiteindelijk hebben ze 65 families bereid gevonden mee te werken aan een onderzoek. De meeste ouders gebruiken olie uit het illegale circuit. Ze denken hun kind CBD-olie toe te dienen, één van de inhoudsstoffen van cannabis. Na analyse van de olie is  echter gebleken dat in een behoorlijk aantal samples ook THC zat. Iain McGregor hoofd van het Lambert Initiative was zeer verbaasd: “Gezinnen waren ook verrast. Er zijn veel families die denken dat CBD een fantastisch effect heeft. Maar we ontdekten dat nauwelijks of geen CBD in hun oliën zat, maar juist wel THC.”

Het onderzoek was niet zo opgezet dat er conclusies konden worden getrokken over de effectiviteit van de olie op epilepsie-patiënten. McGregor: “Het onderzoek heeft echter wel een schijnwerper gezet op de wereld van gezinnen, die hun toevlucht nemen tot het gebruik van ongeoorloofde cannabisproducten om de epilepsie van hun kind te behandelen wanneer de conventionele behandeling is mislukt.”

Therapeutic Goods Administration

De afgelopen twee jaar heeft het Australische medicijnagentschap Therapeutic Goods Administration (TGA) 1.442 aanvragen goedgekeurd. Het aantal daadwerkelijke patiënten dat cannabis gebruikt valt lager uit dan het aantal aanvragen, omdat sommige artsen meerdere aanvragen voor dezelfde patiënt doen. McGregor en zijn team gaan uit van zo’n duizend daadwerkelijke patiënten die legaal gebruik maken van het programma. Maar dat kunnen er volgens hem met gemak veel meer zijn: “Wij zijn van mening dat mensen medicinale cannabis voorgeschreven moeten als ze een gunstig effect ervaren. Het is heel simpel: als de arts het wil voorschrijven en de patiënt het wil, dan moeten politici en beleidsmakers uit de weg gaan.”

Een ander obstakel is het ingewikkelde aanmeldproces voor het Australische medicinale cannabisprogramma. De arts moet een uitgebreid verzoek indienen bij het nationale ministerie van volksgezondheid. Daarin moet duidelijk worden aangetoond dat alternatieve behandelingen niet werken en dat er een uitgebreide literatuurstudie is gedaan.

Papierwerk

Tot voor kort moest dezelfde aanvraag ook worden ingediend bij het staatsministerie van volksgezondheid in de staat waar de patiënt woont. McGregor: “Het papierwerk was gewoon verschrikkelijk. Er zijn ook veel weigeringen geweest omdat zowel de nationale als het staatsministerie op zoek waren naar bewijzen naar de werking van medicinale cannabis.”

De regeling is inmiddels aangepast zodat artsen slechts één online formulier hoeven in te vullen en de meeste aanvragen nu binnen 48 uur worden beoordeeld. Toch is McGregor nog niet tevreden en pleit hij er voor om het aantal aandoeningen waarvoor medicinale cannabis kan worden voorgeschreven uit te breiden: “Patiënten gebruiken cannabis voor andere aandoeningen dan zijn toegestaan in het overheidsprogramma. De meeste aandoeningen komen niet voor. Vijftig procent van de patiënten gebruikt cannabis bijvoorbeeld voor rugklachten, maar rugpijn staat niet op de overheidslijst. Er is geen bewijs of klinisch onderzoek waaruit blijkt dat rugpijn een aandoening is die door cannabis kan worden behandeld. Maar mensen doen het toch.”

Cannabiskauwgom als medicijn in klinische fase

Nicotinekauwgom is misschien wel de allerbekendste medicinale toepassing. Maar kauwgom met cannabis als medicijn is nieuw. Zo nieuw dat de eerste productie nog moet gaan plaats vinden. Het bedrijf AXIM Biotechnologies heeft het product al ontwikkeld en staat in de startblokken voor de eerste klinische onderzoeken in Nederland, Israël en Canada.

Eerder deze maand ging de champagnefles op zowel het Amerikaanse hoofdkantoor in New York als in Nederland open. Het bedrijf dat een Amerikaanse beursnotering heeft (AXIM U.S.: OTC) kreeg van de Nederlandse overheid een GMP-certificaat toegewezen voor het maken van samples voor klinisch onderzoek. De testmedicijnen mogen nu wereldwijd worden ingezet als onderzoeksmiddel. Een mijlpaal voor het bedrijf dat al sinds 2007 bezig is om medicinale cannabiskauwgom op de markt te brengen.

MedChew Rx

Een veelbelovende kauwgomsoort van Axim is MedChew Rx. Deze bevat 5 milligram CBD – een niet-psychotrope component van cannabis – en 5 milligram THC – de bekende psychotrope cannabinoïde. De cannabis voor deze kauwgom wordt geleverd door Bedrocan. Het medicijn is ontwikkeld ter behandeling van pijn en spasticiteit bij Multiple Sclerosis (MS) patiënten. Het Nederlandse VU ziekenhuis in Amsterdam zal het klinische onderzoek uitvoeren.

Bewegingsziekte, pijn, stoppen met roken, tandbederf, middenoorontstekingen; dit zijn bekende en minder bekende medische toepassingen waarbij kauwgom als middel wordt ingezet.

Lekhram Changoer

Axim heeft bewust gekozen voor kauwgom als toedieningsvorm. Volgens Lekhram Changoer, chief technology officer, is het een sociaal geaccepteerde en gebruiksvriendelijke methode. Veel meer dan roken of inhaleren van cannabis. En of het werkt? Changoer: “Het effect van het kauwen is aanzienlijk. Als je kauwt worden de hersenen extra geactiveerd. Wetenschappers van de Vrije Universiteit in Amsterdam hebben aangetoond dat het effect van een medicijn bij kauwen, met name bij pijn, hoger is.”

Meer klinisch onderzoek

Axim Biotechnlogies laat komend jaar meer klinisch onderzoek uitvoeren. De Groningse medicijnonderzoeker QPS zal een studie verrichten naar kauwgom met synthetische dronabinol (THC). Deze kauwgom moet onder meer misselijkheid en braken tegengaan (chemotherapie) of juist eetlust opwekken (anorexia, AIDS). De Canadese universiteit van British Columbia gaat met cannabiskauwgom klinisch onderzoek doen naar de behandeling van drugs gerelateerde psychoses. In Israël start volgend jaar een dubbelblinde, gerandomiseerde, fase 2-studie onder dertig RLS-patiënten.

Restless Leg Syndrome

Axim Biotechnlogies heeft een kauwgom met CBD ontwikkelt die patiënten met het Restless Leg Syndrome (RLS) moeten helpen. RLS-patiënten hebben ’s nachts last van spierspasmen in de onderbenen, knieën en soms de armen. Dit leidt tot slaapstoornissen en de aandoening gaat vaak gepaard met hevige pijn. In de kauwgom zit 1000 milligram CBD en gabapentine, een geneesmiddel uit de groep van anti-epileptica.

Net als een pil

Volgens Changoer reageren artsen in ieder geval positief op de toedieningsmethode: “Helemaal nieuw is het niet. Ze kennen de nicotinekauwgum al. Artsen willen niet dat patiënten cannabis roken omdat dat ongezond is. Ook staan sommige artsen huiverig tegenover de inhaleringsmethode. Niet iedere patiënt wil of kan overweg met een verdamper. Kauwgum kan je makkelijk meenemen, net als een pil.”

Doel is om de kauwgom officieel als medicijn te registreren. De arts kan het dan voorschrijven en de dosering bepalen. Maar voordat het zo ver is moet klinisch onderzoek aantonen dat het product werkt.

Changoer: ”Voorstudies laten een positief beeld zien over de inzet van CBD en THC. Onderzoek zal ons meer inzicht verschaffen over dosering. Insteek is in ieder geval dat de patiënt op één kauwgom ongeveer twintig minuten rustig kauwt. De opname van de werkzame stoffen vindt daarna plaats via de wangslijmvliezen.” Changoer verwacht dat het nog zeker drie jaar duurt voordat de kauwgom ook daadwerkelijk op de markt komt.

Nieuwe brochure biedt informatie over medicinale cannabis

Er is een nieuw boekje beschikbaar waarin de effecten van medicinale cannabis in duidelijke taal wordt uitgelegd. De publicatie van deze Engelstalige brochure is door Bedrocan gefinancierd.

Het boekje A primer to medicinal cannabis bevat belangrijke informatie over de cannabisplant, cannabinoïden, de werkzaamheid en de kwaliteitseisen van moderne geneesmiddelen. Het gaat net een stapje verder doordat ook ervaren gezondheidsprofessionals aan het woord komen en het geeft een inzicht in het gebruik door patiënten.

Het boekje is bedoeld als inleidende tekst bij het therapeutisch gebruik van cannabis. Voorlopig is het een Engelstalige uitgave bedoeld voor de gezondheidssector, beleidsmakers en patiëntenorganisaties.

De officiële publicatie vond plaats tijdens de International Cannabinoid Research Society 2018 conferentie. Tegelijkertijd is het boekje ook in Nieuw-Zeeland aangeboden aan Medsafe, het ministerie van Volksgezondheid.

Zie de link om een kopie te downloaden.

‘Aanbevelingen WHO zullen waarschijnlijk de internationale wetgeving veranderen’

Cannabis staat sinds 1961 wereldwijd op de lijst van verboden middelen en heeft volgens de Wereldgezondheidsorganisatie WHO niet tot nauwelijks medische waarde. Aan dat standpunt zou wel eens een eind kunnen komen. Vorige week kwam een speciaal drugscomité van het WHO, het ECDD, voor het eerst bijeen om exclusief te praten over de voor- en nadelen van cannabis voor de gezondheid. Twaalf sprekers uit het veld – artsen, patiënten en experts – waren uitgenodigd voor de hoorzitting om hun advies te geven aan het comité.

Waaronder het International Association for Cannabinoid Medicines (IACM) dat een videoboodschap instuurde met daarin de oproep om artsen en patiënten meer mogelijkheden  te geven om medicinale cannabis te kunnen voorschrijven. Volgens IACM-directeur Franjo Grotenhermen is het een goed teken dat zijn organisatie mocht spreken. De standpunten van de geselecteerde sprekers zeggen volgens hem veel over de mogelijke uitkomst van de bijeenkomst: “De sprekers hadden voor het eerst de kans om te zeggen dat de huidige situatie niet langer te rechtvaardigen is. Het comité zal waarschijnlijk deze uitspraken gebruiken in hun verklaring. Anders zouden ze wel partijen hebben uitgenodigd die zich meer richten op de gevaren van cannabis.”

Michael Krawitz van het FAAAT, een internationale denktank over drugsverslaving, noemt de bijeenkomst van historisch belang. Krawitz, al meer dan twintig jaar expert op het gebied van internationaal drugbeleid, was in Geneve bij de veertigste meeting van het ECDD om een adviesrapport in te dienen. “Het was een geweldige bijeenkomst. Hun aanbevelingen zullen waarschijnlijk de internationale wetgeving veranderen”, is de hooggespannen verwachting van Krawitz. “Het is de allereerste keer dat cannabis op de agenda staat van het ECDD. In 1961 is cannabis als verboden middel in het VN-verdrag terecht gekomen zonder dat het ooit officieel beoordeeld is door experts. Een echte formele wetenschappelijke beoordeling van cannabis als medicijn is nog nooit gedaan. Dat wordt nu mogelijk recht gezet.“

ECDD

Het Expert Committee on Drug Dependence (ECDD) is een comité van het WHO, en is samengesteld uit onafhankelijke deskundigen op het gebied van drugs en medicijnen. Eens per jaar komt de club bij elkaar om de impact van psychoactieve stoffen op de volksgezondheid te beoordelen en aanbevelingen te doen aan de internationale gemeenschap. Dit jaar stond de bijeenkomst tijdens de veertigste bijeenkomst volledig in het teken van cannabis. Dat was voor het eerst sinds de oprichting van het WHO in 1948.

De Nederlander Harm Hids was een van de individuele sprekers. “De meeting was heel goed opgezet. Je zou verwachten dat iedereen tegen cannabis is, maar dat was zeker niet zo.” Hids heeft een zoon met de ziekte van Crohn, een chronische ontsteking aan het maag- darmkanaal.

VN-verdragen

Commission on Narcotic Drugs is een VN-orgaan dat bepaalt welke drugs onder internationale controle vallen. De commissie komt tot deze besluiten op basis van aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Er zijn drie belangrijke VN-verdragen die de drugs in de hele wereld regelen:

  • Het Enkelvoudig Verdrag inzake verdovende middelen (1961)
  • Het Verdrag inzake psychotrope stoffen (1971)
  • Sluikhandel in verdovende middelen en psychotrope stoffen (1988)

In het verdrag uit 1961 staat dat cannabis en cannabispreparaten achterhaald zijn en er geen reden is voor hun medisch gebruik. Dat verdrag zien voorstanders van het gebruik van medicinale cannabis graag aangepast.

Zijn zoon gebruikt sinds jaren met succes CBD-capsules en THC-olie die lokaal de ontsteking tegen gaat. Hids: “Hij krijgt maximaal 12 mg THC per dag toegediend. Hij wordt er niet high van en kan gewoon naar school en studeren.” Tijdens de bijeenkomst van de Wereldgezondheidsorganisatie werd hem duidelijk dat het comité worstelt met het recreatief cannabisgebruik. Om de markt niet te vertroebelen moet de medicinale cannabisindustrie volgens Hids dan ook ver weg blijven van het recreatief gebruik. “Zo lang het product rookbaar blijft, dan weet je zeker dat mensen het ook recreatief gaan gebruiken. Je voorkomt misbruik door cannabis in vormen stoppen die totaal niet uitnodigend zijn voor recreatief gebruik. Dat was mijn boodschap aan het comité.”

Het eindverslag en de aanbevelingen van het ECDD komen eind juli 2018 beschikbaar op de ECDD-website. De aanbevelingen zullen vervolgens, na goedkeuring van het WHO, in stemming worden gebracht bij de 53 lidstaten van de Commission on Narcotic Drugs. Dit orgaan moet uiteindelijk overeenstemming bereiken of de huidige VN verdragen mogen worden aangepast.

Documentaire over cannabis en epilepsie moet meer begrip kweken

Chelsea Leyland (30) zou niets liever willen dan dat haar oudere zus, net als zij, toegang heeft tot medicinale cannabis om de dagelijkse epilepsieaanvallen te bedwingen. Maar haar zus woont in het Verenigd Koninkrijk en daar is medicinale cannabis niet toegestaan. Leyland, zelf ook epilepsiepatiënt, werkt nu aan een documentaire over haar eigen leven en dat van haar zus, die inmiddels door de vele aanvallen onherstelbare hersenbeschadiging heeft opgelopen. De documentaire Separating The Strains moet meer inzicht geven in de werking van medicinale cannabis en in het Verenigd Koninkrijk vooral begrip en empathie oproepen bij artsen en politici.

De film, die later dit jaar moet uitkomen, laat een wereld van tegenstellingen zien. Chelsea Leyland is een jonge succesvolle dj en model, woont in New York en reist de halve wereld over om de beste feestjes te bezoeken. Haar fascinerende leven staat in schril contrast met dat van haar oudere zus Tamsin (35) die vanwege haar ziekte permanent in een verzorgingstehuis woont.

Chelsea Leyland heeft toegang tot medicinale cannabis, haar zus niet. De Britse Leyland woont inmiddels in Amerika, waar medicinale cannabis in 29 staten gelegaliseerd is. “Mensen vragen mij vaak waarom ik mijn zus niet meeneem naar New York. Maar ze is te ziek om te vliegen. Ze heeft 20 tot 30 aanvallen per dag en heeft 24 uur per dag verzorging nodig.”

Volgens cijfers van de Britse epilepsievereniging lijden meer dan een half miljoen mensen in het Verenigd Koninkrijk aan epilepsie. Leyland heeft sinds haar vroege tienerjaren een vorm genaamd juveniele myoclonus epilepsie. Twee jaar geleden stopte Leyland met haar reguliere medicatie en stapte geleidelijk over op CBD-olie. Leyland had ernstige slaapproblemen die veroorzaakt werden door haar epilepsiemedicatie. Een vervelende bijwerking omdat juist slaapgebrek de epilepsieaanvallen deed vermeerderen.

Het was nooit Leyland’s intentie te stoppen met haar epilepsiemedicijnen. Ze ging naar haar neuroloog voor advies. Maar deze stond zeer afwijzend tegenover haar wens om meer te weten te komen over medicinale cannabis. ‘Ik was zo boos op mijn arts. Ik voelde me totaal niet gesteund. Ik verwachtte begeleiding en betrokkenheid. Al wat ik kreeg was een bekrompen reactie. Het vertrouwen in mijn dokter was compleet zoek, waardoor ik uiteindelijk besloot om zelf op onderzoek uit te gaan.”

CBD-olie

De populariteit van CBD-olie is de afgelopen tijd enorm gegroeid. Het wordt verkocht als voedingssupplement, in de vorm van olie en capsules, en als bestanddeel van andere producten, bijvoorbeeld verzorgingsproducten bij huidproblemen. De olie wordt door veel mensen gebruikt om rustig te worden of om beter te kunnen slapen. De olie bevat geen THC, een stof uit cannabis waar je high van kunt worden.

Op advies van een kennis begon ze met CBD-olie, die ze gewoon bij een online winkel in Engeland kocht. Deze olie wordt, net als in de meeste landen, als voedingssupplement aangeboden en is daardoor vrij verkrijgbaar. Echter CBD is één van de vele inhoudsstoffen van de cannabisplant en omdat cannabis wereldwijd op de lijst van verboden middelen staat, zou CBD-olie dus ook illegaal moeten zijn. Maar toch worden de producten door de meeste overheden oogluikend toegestaan. Leyland: “De winkels zijn overal. We hebben een ongecontroleerde industrie gecreëerd waarbij patiënten voedingssupplementen gebruiken als medicijn waar ze eigenlijk helemaal niks van af weten. Ze hebben ergens gelezen dat CBD kanker kan genezen of kan helpen bij de behandeling van MS of epilepsie en kopen in hun plaatselijk reformzaak een flesje met CBD om beter te worden.”

Regelgeving in VK

In het Verenigd Koninkrijk (VK) staat cannabis op de lijst met verboden middelen.  Cannabis is net als LSD, cocaïne en XTC een zogeheten schedule 1 drug. Dit houdt in dat ze niet als medicijn mogen worden gebruikt en dus ook geen medicinale waarde hebben.

Op het in bezit hebben van cannabis staat vijf jaar, op handel veertien jaar. Alleen in uitzonderlijke gevallen kan het Britse ministerie van Binnenlandse Zaken een vergunning afgeven, meestal voor onderzoeksdoeleinden.  Daarnaast heeft het Britse koninkrijk sinds 2016 een wet die verklaart dat alle stoffen die psychoactieve stoffen bevatten illegaal zijn.

Leyland pleit dan ook voor regulering en de erkenning van cannabis als officieel medicijn. ”Patiënten houd je niet tegen. Kijk maar naar mij. Ik heb hetzelfde gedaan. Dat is een groot probleem. Patiënten kopen cannabis op internet, de reformzaak of op de zwarte markt. Dat is niet de juiste route. Zij hebben begeleiding nodig van een arts. Patiënten hebben daar recht op.”

Haar besluit om zelf haar medicijnen af te bouwen, realiseert ze zich nu, was erg gevaarlijk en raadt ze niemand aan. “Ik was eigenwijs en heb heel veel geluk gehad. Er is geen garantie dat cannabisgebruik bij iedereen goed verloopt.” Leyland is dan ook een groot pleiterbezorger voor een open en eerlijk gesprek tussen patiënt en behandelend arts. Artsen zouden zich wat haar betreft beter moeten laten voorlichten: “Meer artsen moeten betrokken raken bij het onderwerp medicinale cannabis. Er moet geïnvesteerd worden in educatie zodat medicinale cannabis als een normaal medicijn kan worden ingezet en niet als voedingssupplement.”

Ze heeft echter geen spijt van haar beslissing, omdat ze sinds de overstap geen epilepsieaanvallen meer heeft. De eerste keer dat ze de olie nam, kan ze zich nog heel goed herinneren: “Het was een ware sensatie. Het was voor het eerst dat ik met beide benen op de grond belandde. Als epilepsiepatiënt voelt het alsof er allemaal losse stukjes in je hoofd zitten die niet samen kunnen komen. Je brein is uit balans. Je geheugen werkt niet goed en het is moeilijk om de juiste woorden te vinden. Je kunt het vergelijken met pijn in je borst bij een verkoudheid, maar dan in je hoofd. Na mijn eerste gebruik werd het voor het eerst kalm in mijn hoofd. Ik kon weer helder denken. Ik dacht ‘oh, zo moet een normaal mens, zonder epilepsie, zich voelen’.“

Op de vraag hoe het nu met haar zus moet, antwoordt ze hoopvol: “Haar frontale kwab in haar hersenen is weliswaar compleet beschadigd door de aanvallen en die schade zal nooit meer herstellen. Maar het is nog niet te laat om haar aan de cannabis te helpen. Het zou al geweldig zijn als we de kwaliteit van haar leven met een fractie zouden kunnen verbeteren en het aantal aanvallen met de helft kunnen verminderen.”

Chelsea Leyland ( right) and her sister Tamsin

Leyland gelooft er stellig in dat de documentaire, waar op dit moment nog hard aan wordt gewerkt, verandering kan brengen in de manier waarop artsen en politici tegen cannabis aankijken. “Ik wil het empathisch vermogen van mensen aanspreken. Ook dat van politici en artsen. De kracht van de film ligt bij de anekdotische verhalen van patiënten. Zoals dat van een moeder met een kind dat honderd epileptische aanvallen per dag heeft. Als kijker zie je dat de gezondheid aanzienlijk verbetert als het kind medicinale cannabis krijgt. Dan heb je bijna geen ander bewijs meer nodig.“

Alfie Dingley

In het Verenigd Koninkrijk is dit jaar een bredere belangstelling voor medicinale cannabis ontstaan. Dit komt door recente berichten in de media over jonge epilepsiepatiënten die cannabisolie toegediend krijgen. Zoals die van de zesjarige Alfie Dingley, wiens aanvallen drastisch zijn verminderd na het toedienen van medicinale cannabisolie uit Nederland. Het gebruik is illegaal en import is tot op heden niet mogelijk. De ouders hebben inmiddels een importaanvraag lopen bij het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Moeder Hannah Deacon heeft goede hoop. In een recente videoboodschap op Facebook vertelt ze dat de instanties ‘erg behulpzaam zijn’, en ze noemt het een ‘fantastische resultaat’ dat de Britse overheid de aanvraag überhaupt in behandeling heeft genomen. “We moeten positief blijven en over vier weken valt er een besluit dat hopelijk positief uitpakt. Zo niet, dan gaan we weer campagne voeren. Maar ik wil het ministerie een kans geven om iets goeds te doen.” Met Alfie gaat intussen alles goed.

Ook de publieke opinie in het Verenigd Koninkrijk lijkt te kenteren. Een petitie om Alfie medicinale cannabis te laten gebruiken leverde onlangs meer dan 370.000 handtekeningen op. Daarnaast vindt inmiddels driekwart van de Britten dat artsen cannabis voor medische doeleinden mogen voorschrijven.

Ook Leyland beseft maar al te goed dat mooie verhalen niet voldoende zijn: “We hebben ook wetenschappelijk bewijs nodig”, vervolgt ze haar betoog. “Cannabis is een zeer gecompliceerd medicijn dat uit vele werkzame bestanddelen bestaat. Er moet meer onderzoek worden gedaan en mensen moeten de juiste informatie krijgen. We hebben het hier namelijk niet over wiet voor recreatief gebruik, maar over een echt medicijn. Laat dat duidelijk zijn.”

Dagdosering cannabis Nederlandse patiënt al jaren stabiel

De gemiddelde dagelijkse consumptie van voorgeschreven medicinale cannabis voor Nederlandse patiënten is de afgelopen jaren opmerkelijk stabiel gebleven. De gemiddelde dagdosering is lichtjes gestegen van 0,64 naar 0,73 gram cannabis per dag. Dit kan worden geconcludeerd uit een recente studie, uitgevoerd door onderzoeker Bas de Hoop. Aan hem onder meer de vraag wat we met dit gegeven kunnen.

Waar komt alle data vandaan die u heeft gebruikt voor dit onderzoek?

De Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) is een onafhankelijke organisatie die negentig procent van alle receptgegevens van Nederlandse apotheken verzamelt. Daar zitten dus ook de recepten voor medicinale cannabis bij. Apotheken gevestigd in verzorgingshuizen of ziekenhuizen zijn hier overigens niet bij betrokken.

Uit deze receptuurdata is allerlei informatie te halen, zoals de afgiftedatum, de hoeveelheid cannabis die is afgegeven en de soort arts die het heeft voorgeschreven, maar ook bijvoorbeeld de leeftijd en het geslacht van een patiënt. Op basis van deze ruwe data hebben we vervolgens berekeningen gemaakt die ons een benadering geven van zaken als de gemiddelde dagdosering van patiënten of de totale duur van het gebruik.

Is er sprake van een stijging van het aantal gebruikers in Nederland?

Jazeker. Er wordt een gigantische stijging in gebruikers waargenomen tussen de onderzoeksperiodes 2003-2010 en 2011-2016. In de eerste acht jaar identificeerden we 5.601 personen, terwijl we er in de zes jaar daarna 10.826 hebben geïdentificeerd. En dit gaat nog maar enkel over de cannabis flos die is voorgeschreven. In 2015 kwam via de Transvaal Apotheek in Den Haag ook cannabisolie beschikbaar als toedieningsvorm. In het jaar na de introductie van de cannabisolie identificeerden we in één jaar al 6.720 gebruikers.

Verder hebben we uitgerekend hoeveel dat relatief is in Nederland, afgezet tegen de Nederlandse bevolking. En deze cijfers zijn spectaculair. In 2003 gebruikten er per 100.000 inwoners 6,4 patiënten medicinale cannabis. In 2010 was dit gestegen tot 6,9, niet een gigantische stijging in gebruik. We zien echter dat in 2016 al 24,6 patiënten per 100.000 inwoners cannabis – als cannabis flos of als olie – gebruiken.

BMC

Nederlandse patiënten kunnen al bijna vijftien jaar medicinale cannabis op doktersrecept krijgen. Het medicinale cannabisprogramma staat onder toezicht van het Bureau Medicinale Cannabis (BMC), dat deel uitmaakt van het ministerie van Volksgezondheid. Sinds de start van het programma in 2003 is cannabis in totaal 170.000 keer aan ruim 15.000 patiënten  voorgeschreven.

De introductie van cannabisolie eind 2015 heeft dus een grote invloed op de cijfers? 

De beschikbaarheid heeft tot een enorme toename geleid. Alleen al in 2016 was het aantal patiënten dat olie op recept gebruikte al veel groter dan dat van cannabis flos. Helaas is het voorgeschreven gebruik van cannabisolie te recent geïntroduceerd om op betrouwbare wijze het gemiddelde dagelijkse gebruik of verdere interessante gegevens te bepalen. Wel laten onze gegevens zien dat patiënten die olie gebruikten gemiddeld wat ouder en vaker vrouwelijk waren, in vergelijking met patiënten die cannabis flos gebruiken.

Wat zeggen de cijfers verder over de leeftijdsopbouw en geslachtsverhouding van de gemiddelde patiënt?

De grootste groep patiënten is ouder dan veertig jaar. Van de flos-gebruikers is bijna 80 procent ouder dan veertig, bij de patiënten die cannabisolie voorgeschreven krijgen is dat 88 procent. Ongeveer even veel mannen als vrouwen gebruiken cannabis flos. Met betrekking tot olie zijn vrouwen enigszins in de meerderheid (60%). De belangrijkste leeftijdscategorie is tussen de 41 en 60 jaar (42,9%) oud, gevolgd door de categorie 61-80 jarigen (30,9%). Best oud dus. In deze studie

hebben we de huidige data vergeleken met eerder gepubliceerd materiaal en de leeftijdsverdeling van patiënten is tussen de twee onderzoeksperioden zo goed als gelijk gebleven. Wel was er een kleine verschuiving te zien in de geslachtsverhouding: het percentage vrouwelijke patiënten daalde van 57,1  tot 51,4 procent.

Voor wie zijn deze cijfers van belang?

Omdat er in Nederland al meer dan vijftien jaar data wordt verzameld over medicinaal cannabisgebruik kunnen we heel veel leren over het daadwerkelijke gebruik. Voor zover ik weet, wordt nergens in de wereld dit soort cijfers centraal bijgehouden. Ook niet in Canada dat als eerste land ter wereld een medicinaal cannabisprogramma is gestart. Kortom, deze cijfers zijn behoorlijk uniek en bieden met name als het gaat om de dagdosering van 0,7 gram een leidraad voor het gebruik van cannabis uit de apotheek. Natuurlijk is niet iedere patiënt gelijk en is het ontzettend belangrijk voor een arts om samen met de patiënt op zoek te gaan naar de juiste dosis, maar het biedt wel een kader waar een arts rekening mee kan houden. Overigens zijn er genoeg uitschieters naar boven te vinden, waardoor het niet zinnig is om op basis van deze cijfers een soort maximale dosis aan te geven.

Op recept

Medicinale cannabis is in Nederland alleen op recept verkrijgbaar en kan door alle apotheken in het land worden verstrekt. Op dit moment zijn uitsluitend de producten van Bedrocan beschikbaar. Het betreft vijf verschillende varianten van farmaceutische kwaliteit met dezelfde, gestandaardiseerde samenstelling.

Kunt u wel aangeven wat de maximale duur van het gebruik is?

Uit de cijfers blijkt dat naarmate hoe ouder iemand wordt, het aantal dagen dat iemand cannabis gebruikt afneemt. Een gemiddelde duur kan wel uitgerekend worden, maar is lastiger te interpreteren aangezien de gemiddelde duur van gebruik waarschijnlijk beïnvloed wordt door sterfgevallen in de hoogste leeftijdscategorie.

De dagdosering in Nederland ligt al meer dan tien jaar rond de 0,7 gram. Wat vertelt dit ons?

Dit laat duidelijk zien dat er in Nederland geen stijging in de consumptie van medicinale cannabis is waar te nemen. Waar veel beleidsmakers bang voor zijn bij de introductie van een medicijn als cannabis, is dat het gebruik zal leiden tot een verhoogde tolerantie en lichamelijke verslavingsverschijnselen bij patiënten, waardoor zij steeds meer nodig zullen hebben om hetzelfde effect te bereiken en een zekere afhankelijkheid opbouwen. Beleidsmakers kunnen op basis van deze cijfers gerustgesteld worden; we vinden over een tijdspanne van tien jaar geen enkele indicatie voor een verhoogd gebruik van cannabis als medicijn.

Kunt u ook iets zeggen over welke aandoeningen de producten van Bedrocan worden voorgeschreven?

Helaas kan ik deze vraag niet accuraat beantwoorden. De reden hiervoor is dat we hier niet de juiste informatie voor hebben. Er staat niet op het recept vermeld wat de ziekte of aandoening van de patiënt is, enkel wie het heeft voorgeschreven. Meer dan de helft van de voorschrijvers is bijvoorbeeld huisarts (59,2%), gevolgd door de specialist (27,1%). Daarnaast worden in de data wel specialismen genoemd, maar als er ‘chirurgie’, ‘cardiologie’ of ‘inwendige geneeskunde’ staat weet je alsnog te weinig om de aandoening te benoemen.

Bedrocan schenkt verdampers aan Tsjechische ziekenhuizen

Bedrocan heeft tien medische verdampers gedoneerd aan twee Tsjechische ziekenhuizen. Het gaat om de Volcano Medic® van Storz & Bickel die worden ingezet in het Sint Anna universiteitsziekenhuis en het Masaryk kankerinstituut in de stad Brno. Onder leiding van getraind personeel kunnen pijn- en kankerpatiënten leren het apparaat te bedienen en te doseren. Het Sint Anna ziekenhuis heeft hiervoor een speciale ruimte ingericht, die 17 april officieel in gebruik is genomen.

Tsjechië kent al jaren een medicinaal cannabisprogramma. Alleen worden de cannabis en de dure verdampers, net als in Nederland, niet (meer) vergoed door de ziektekostenverzekeringen. Dat is voor met name patiënten met een laag inkomen een groot probleem. Bedrocan hoopt door de schenking dat patiënten het apparaat en de verdampingsmethode eerst kunnen testen voordat ze tot aanschaf overgaan. Verdampen wordt in de regel als de meest efficiënte toedieningsmethode beschouwd omdat de werkzame stoffen snel in het lichaam worden opgenomen. Ook is het veiliger dan roken omdat er geen giftige stoffen vrijkomen zoals koolmonoxide, ammoniak en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s).

Capsules

Bedrocan werkt al jaren samen met één van de artsen van het Sint Anna ziekenhuis dokter Radovan Hřib. Hij schrijft als pijnspecialist medicinale cannabis voor aan patiënten met chronische of acute pijn. De speciale gebruikersruimte is een idee van hem. Dokter Hřib: “Nu zijn patiënten vaak toegewezen op capsules die door de apotheek magistraal worden bereid. Maar dat is niet de beste doseringsmethode bij pijnmanagement. Verdampen verdient boven alles de voorkeur, omdat de damp direct wordt opgenomen in de bloedbaan en de werking meteen voelbaar is.”

Dokter Hřib is naast zijn werk in het ziekenhuis verbonden aan de Tsjechische patiëntenorganisatie KOPAC. Hij wordt in Tsjechië beschouwd als dé medisch expert op het gebied van medicinale cannabis. Hij werkt nauw samen met overheidsinstanties om patiënten betere toegang te geven tot medicinale cannabis en de administratie voor artsen te vereenvoudigen. Ook was hij betrokken bij de registratie van medische verdampers in Tsjechië. De gebruikersruimte met de verdampers is bedoeld om patiënten te leren doseren.

Dr Radovan Hřib

Dokter Hřib: “Er is helaas geen universele dosering. Elke patiënt reageert weer anders op cannabis. Hier leren ze welke hoeveelheid het beste bij hen past. Ook ontdekken ze, onder deskundige begeleiding, of er bijwerkingen optreden en wat ze daar tegen kunnen doen.”

Cannabiszalf voor huidaandoeningen op basis van Bediol

Sinds kort brengt de Transvaal Apotheek in Den Haag naast olie ook cannabiszalf op de markt. De zalf is daarmee een nieuwe toedieningsvorm voor patiënten. Het is gemaakt op basis van de cannabissoort Bediol en is bedoeld voor de behandeling van huidaandoeningen.

Volgens Arwin Ramcharan, apotheker QA bij de Transvaal Apotheek, is de zalf ontwikkeld op verzoek van een dermatoloog in Den Haag. “Ik noem geen namen, maar het is een dermatoloog met wie we vaker samenwerken. Hij was al bekend met de cannabisolie die we sinds 2015 op basis van de Bedrocan-variëteiten bereiden en schreef die zo nu en dan ook voor. Nu wilde hij een zalf op basis van Bediol proberen bij een groep van circa veertig patiënten. Als de test positief uitpakt, wordt de groep patiënten vergroot. Ondertussen kunnen andere patiënten de zalf op recept gewoon bij ons kopen.”

Met de zalf, waarvoor de patiënt zestig euro (per 20 gram) betaalt, is een nieuwe toedieningsvorm aan het gamma van cannabisproducten op basis van Bedrocan-variëteiten toegevoegd. De Transvaal Apotheek laat het daar voorlopig even bij. Ramcharan: “We krijgen wel eens vragen over capsules, maar die zijn lastiger te maken. Bovendien is de toedieningsvorm wezenlijk anders; capsules gaan via de maag, waar stoffen worden afgebroken. Je moet daarmee dus veel hoger doseren.”

Overigens heeft ook Apotheek SMA in Rosmalen, dat eveneens olie bereidt uit Bedrocan-variëteiten, een zalf voor diverse huidaandoeningen beschikbaar. Deze cannabinoïdenzalf is echter gemaakt op basis van CBD-kristallen.

Denemarken staat medicinale cannabis toe, maar artsen zijn terughoudend

Sinds 1 januari 2018 is cannabis voor medicinaal gebruik in Denemarken toegestaan. Hoe verlopen de eerste weken? Als we de verhalen in de media mogen geloven gaat er in Denemarken het komend jaar op grote schaal cannabis geteeld worden. Artsen zijn daarentegen sceptisch omdat voldoende wetenschappelijke bewijs ontbreekt. Ondertussen kan een pijnkliniek de vraag niet aan en staan patiënten inmiddels op een wachtlijst van een jaar.

Odense, de derde stad van Denemarken, wil de Europese hoofdstad worden van de cannabisteelt. Deze kop prijkte begin 2018 boven een krantenartikel over de ontwikkelingen in wat hét centrum van de Deense tuinbouw wordt genoemd. Een lokale tomatenkweker en een hennepverbouwer zijn eind vorig jaar de samenwerking aangegaan met twee grote Canadese cannabisproducenten. De Canadezen brengen het geld en de kennis, en de telers leveren de kassen en de grond. Paprika’s en orchideeën worden verruild voor ‘het groene goud’ en duizenden vierkante meters oude kassen worden omgetoverd tot high-tech bedrijven.

Cannabisteelt

Volgens het Deense medicijnagentschap, die vergunningen voor de cannabisteelt verstrekt, hebben inmiddels twaalf Deense bedrijven toestemming gekregen om te mogen telen. Ze mogen dat uitsluitend doen in het kader van een pilot dat vier jaar duurt. Na twee jaar vindt een tussentijdse evaluatie plaats en zal de Deense overheid een beslissing nemen over de voortgang van het project. Volgens Henrik Uth van de firma CannGros, op dit moment de enige importeur van medicinale cannabis in Denemarken, betekent een kwekerslicentie per definitie niet dat er ook cannabis wordt verkocht. “Je hoeft alleen maar een plan aan de autoriteiten voor te leggen. Een faciliteit is nog geeneens nodig. Het wordt interessant hoe productie, regelgeving en toezicht op kwaliteit straks gaan samenkomen. Daar is nog veel onduidelijkheid over.”

De overheidsregels schrijven in ieder geval voor dat de nieuwe telers gestandaardiseerde en consistente cannabis moeten kunnen produceren. Gehaltes aan werkzame stoffen moeten bij elke oogst hetzelfde zijn. Dit is al jarenlang een specialiteit van Bedrocan en voor dokters, die medicinale cannabis willen voorschrijven, een noodzaak. Daar weet pijnarts Tina Horsted alles van. Zij runt in Kopenhagen een pijnkliniek waar ze dagelijks 90 patiënten behandelt. Tina Horsted: “Standaardisatie is essentieel. Patiënten moeten de garantie hebben dat ze bij elke inhalatie, druppel cannabisolie of capsule steeds dezelfde hoeveelheid THC of CBD binnen krijgen. Het gaat daarbij om veiligheid en kwaliteit. Dat maakt het grote verschil tussen het naar de dokter gaan of kiezen voor cannabis van de zwarte markt.”

Horsted is in Denemarken de enige arts die gespecialiseerd is in het voorschrijven van medicinale cannabis. Twee jaar geleden startte zij de pijnkliniek Min Smerte. Door een maas in de wet kon ze cannabis voorschrijven aan haar patiënten, omdat cannabis werd beschouwd als natuurlijk geneesmiddel. “Dat moest dan wel een handgeschreven recept zijn en het eindproduct moest magistraal zijn bereid door een apotheek”, aldus Horsted. Eén apotheek vond ze bereid om olie en capsules te maken met daarin cannabisbestanddelen  verwerkt. Die betrok de CBD-houdende cannabis legaal uit Oostenrijk en de THC werd er apart aan toegevoegd.

In de kliniek behandelt ze op dit moment 1.200 patiënten die lijden aan chronische pijn, MS, reuma en kanker. Door de wetswijziging is ze nu in staat om de producten van Bedrocan legaal voor te schrijven en gaat alles elektronisch. Met een geldig recept kan de patiënt in principe bij iedere Deense apotheek terecht. Op dit moment heeft de Deense overheid twee producten toegestaan: Bedrocan® en Bediol®, wereldwijd de meest voorgeschreven cannabisproducten.

Deense artsen

Een meerderheid van de Deense artsen is overigens tegen de wetswijziging. Er is volgens hen onvoldoende wetenschappelijke bewijs over het effect van cannabis. Ook is er weinig bekend over de juiste dosering, bijwerkingen en mogelijke risico’s van het combineren van cannabis met andere geneesmiddelen. Deense patiënten kunnen dan ook met moeite een dokter vinden die bereid is een recept uit te schrijven. Jens Thau heeft de administratieve leiding over de hoofdstedelijke pijnkliniek Clinic Horsted en hij merkt de terughoudendheid bij artsen dagelijks: “Per dag krijgen wij uit het hele land 20 telefoontjes van patiënten die door hun eigen arts niet geholpen willen worden.” Deze patiënten, met uitzondering van terminale kankerpatiënten, belanden door de hoge vraag op een wachtlijst van een jaar. “Wij mogen volgens de Deense regels in onze kliniek maar één arts in dienst hebben en dat is Tina.” De kosten voor de behandeling in de openbare kliniek worden door de Deense overheid overigens volledig vergoed. Patiënten die niet kunnen of willen wachten, kunnen terecht in de privékliniek die elke vrijdag open spreekuur heeft. Patiënten betalen hun behandeling dan uit eigen zak of vanuit hun aanvullende verzekering. Thau hierover: “Maar de meeste pijnpatiënten hebben geen verzekering, zijn 65 jaar of ouder en hebben vaak zware arbeid verricht. Dat is de trieste kant van het verhaal.”

Boek

Het koppel Horsted en Thau zijn in ieder geval overtuigd van de heilzame werking van cannabis en reizen in de avonduren stad en land af om Deense artsen en parlementsleden te overtuigen. Een boek over hun ervaringen met het voorschrijven van medicinale cannabis, dat dit jaar uitkomt, moet ook zorgen voor meer kennisoverdracht. Tot dan toe zullen artsen het moeten doen met de richtlijnen van het Deense geneesmiddelenbureau, die online te raadplegen zijn. Informatie over de twee Bedrocan producten, die zijn opgenomen in het proefprogramma, zijn afkomstig van importeur Uth: “We zijn aan regels gebonden en mogen geen informatie verschaffen die verkoop van het cannabisproduct stimuleert. Het enige dat mag is een algemene bijsluiter met advies over toediening en dosering. Daar is dan ook de meeste vraag naar.” Net als in Nederland, wordt in Denemarken verdampen met behulp van een verdamper en het drinken van thee aangeraden. Roken is vanwege ‘het risico op long- en luchtweginfecties’ niet aanbevolen, aldus de Deense richtlijnen. Verder is het raadzaam om met een lage dosis te beginnen. Volgens de Deense overheid is het uiteindelijk de arts die beslist over dosering en de wijze van gebruik.

Bedrocan gaat niet voor recreatief

Wat voor de eeuwwisseling begon als een zelfgekozen opdracht  – ‘breng cannabis naar het niveau van een geregistreerd medicijn’ – is voor Bedrocan uitgegroeid tot een tour de force. De inmiddels internationaal opererende organisatie beweegt mee met de groeiende vraag naar medicinale cannabis van de allerhoogste kwaliteit, ondersteunt wetenschappelijk onderzoek en brengt een gebruiksvriendelijke verdamper voor medicinaal gebruik op de markt. Wat onveranderd is, is de heldere focus op cannabis als medicinaal product; patiënt geïnspireerd en aangedreven door wetenschap en de geldende wet- en regelgeving.

De wil om cannabis naar het niveau van een geregistreerd medicijn te brengen is afkomstig van Tjalling Erkelens, oprichter en bestuursvoorzitter /CEO van Bedrocan. Hem stond vanaf het begin een route voor ogen, want sinds Bedrocan voor de eerste keer gestandaardiseerde medicinale cannabis voor de Nederlandse overheid produceerde (in 2003 – red.), doet de organisatie een drieledige belofte:

  • Patient inspired
  • Science driven
  • Regulatory compliant

“De variëteiten die wij nu leveren zijn op de kennis en ervaring, en dus de vraag, van patiënten gebaseerd,” verduidelijkt Erkelens. “We hebben dat in samenspraak met onze opdrachtgever de Nederlandse overheid vertaald naar een aantal gestandaardiseerde cannabisproducten. Ondertussen wordt steeds meer wetenschappelijk onderzoek verricht naar de werking van werkzame stoffen uit cannabis in het menselijk lichaam, zodat de benadering van medicinale cannabis steeds meer van empirisch en anekdotisch naar wetenschappelijk onderbouwd gaat. Die ontwikkeling steunen we van harte. Net als onderzoek op gebied van toediening. De input van patiënten blijft uiteraard van wezenlijk belang, want dat is waar we het uiteindelijk voor doen. Het niveau waarop gaat echter steeds verder omhoog en is nu aangekomen op het punt dat we steeds serieuzer wordend klinische onderzoek initiëren en ondersteunen. Als je cannabis uiteindelijk als medicijn geregistreerd wilt krijgen, kan dat alleen op basis van wetenschappelijk bewijs.”

Recreatief gebruik

Ook op gebied van wet- en regelgeving heeft Bedrocan steeds een duidelijke koers gevaren. Erkelens: “We hebben van begin af aan geopereerd volgens de geldende regels.

Dus willen we ons buiten Nederland alleen op landen richten waar productie en toepassing van medicinale cannabis wettelijk geborgd is. En we blijven ons richten op de medicinale toepassing van cannabis; bedoeld voor patiënten.

We zijn dus nooit partij in de inmiddels wereldwijde discussie over legalisering, blijven bij recreatief gebruik vandaan en zoeken alleen samenwerking met partners die onze visie op gebied van wet- en regelgeving delen.”

Die keuze betekent wel dat Bedrocan en haar licentiehouders gehouden zijn aan steeds strengere eisen op gebied van kwaliteit en veiligheid. Compliance, alweer. En ditmaal een commitment aan farmaceutische voorschriften. “Fair enough”, zegt Erkelens. “We zijn een farmaceutisch bedrijf. Dan moet je aan strenge eisen voldoen en je daar ook op laten toetsen. Dat is voor ons reden geweest om als eerste producent het hele productieproces – inclusief kweek – op GMP-niveau te laten erkennen en op dat gebied ook steeds meer te investeren in mensen, materiaal en processen.”

Cannabinoïdemedicatie

Wereldwijd neemt de belangstelling voor medicinale toepassing van cannabis toe. Niet alleen als medicijn bij cannabinoïdemedicatie, maar ook als grondstof voor farmaceutische producten. Bedrocan beweegt met die ontwikkelingen mee.

In 2016 is de aftrap gegeven voor groei en dat heeft onder andere geresulteerd in een grotere, gestroomlijnde organisatie, waar plantkunde wordt gebundeld met farmaceutische kennis. Bovendien is in 2017 een nieuwe, state of the art productielocatie in bedrijf genomen. “Daarmee komen we tegemoet aan de groeiende vraag uit binnen- en buitenland”, aldus Erkelens, die ook beseft dat de aandacht voor medicinale cannabis wereldwijd snel verder zal toenemen.

Wat is medicinale cannabis?

Wanneer medicinale cannabis moet worden gedefinieerd, laait al snel de discussie op over het verschil tussen cannabis voor medicinaal gebruik en cannabis voor recreatief gebruik. In de regel spitst die discussie zich toe op het inzicht en eventuele aandoeningen van de gebruiker zelf. Het Bureau voor Medicinale Cannabis, dat in Nederland eindverantwoordelijk is voor productie en distributie van cannabis voor medische en wetenschappelijke doeleinden, formuleert het op haar website als volgt: “De cannabis die via de apotheek wordt verstrekt, is van farmaceutische kwaliteit en voldoet aan de hoogste eisen. Deze cannabis is alleen bedoeld voor gebruik als medicijn. Daarom spreken we over medicinale cannabis.”

Het gaat om cannabis die wordt verstrekt aan mensen die vanwege een bepaalde aandoening niet goed kunnen functioneren. Die patiënten hebben vaak een verminderde weerstand en dat maakt van productveiligheid een cruciale factor. De cannabis die het Bureau voor Medicinale Cannabis aan apotheken in Nederland levert en ook naar sommige landen exporteert, wordt bij Bedrocan Nederland volgens een strak geprotocolleerd en geharmoniseerd (en dus voorspelbaar) proces geproduceerd. Alleen op die manier is standaardisatie van het product – oogst na oogst dezelfde hoeveelheid werkzame stoffen per variëteit – mogelijk. Dat gebeurt in een geconditioneerde omgeving en – van kweek tot verpakking – volgens de strikte eisen van good manufacturing practice (GMP). De cannabis is vrij van contaminatie en wordt daar, net als op standaardisatie, overigens, voortdurend op gecontroleerd.

“Het aantal landen dat actief is op gebied van medicinale cannabis neemt toe en dat is goed. Het is dan wel van belang dat wij duidelijk maken wie we zijn, wat we doen en waarom we dat zo doen. Daar mag iedereen ons op aanspreken.”

Verdampen niet schadelijk voor omgeving

Ziekenhuispersoneel of onderzoekers hoeven niet bang te zijn voor schadelijke meerookeffecten bij het verdampen van medicinale cannabis. Uit Australisch onderzoek blijkt dat ze niet high kunnen worden van de dampen die in de omgeving terechtkomen en onwillekeurig worden ingeademd. De werkzame stof THC wordt namelijk niet teruggevonden in het bloed nadat het personeel is blootgesteld aan de omgevingsdampen. Uitgebreidere studie naar dit onderwerp met meerdere deelnemers en verschillende soorten verdampers is volgens de onderzoekers wel wenselijk.

Het verdampen van medicinale cannabis wordt voor de patiënt als een veilige toedieningsmethode beschouwt. Er komen namelijk geen schadelijke stoffen vrij die bij verbranding, zoals het roken, wel ontstaan. Bij verdamping treden de medische effecten sneller op dan bij andere toedieningsvormen, omdat de cannabinoïden na inhalatie vrijwel direct in het bloed worden opgenomen. Ook is het een gebruiksvriendelijke methode voor patiënten die moeite hebben met slikken. Echter was tot voor kort niet of nauwelijks bekend of de vrijgekomen damp schadelijk kon zijn voor de omgeving. Kortom kan iemand high worden van het meeroken?

De studie laat zien dat medewerkers die verdampte cannabinoïdemedicatie in een klinische omgeving toedienen aan patiënten, geen risico lijken te lopen. Conclusie is dan ook dat verdamping veilig is voor personeel die de medicinale cannabis toedient aan patiënten.

page 1 of 2
Contact Us

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.

Not readable? Change text.

Type hier het zoekwoord en druk op enter