Nieuw onderzoek naar gebruik opiaten en medicinale cannabis

Kan medicinale cannabis het gebruik van opiaten verminderen? Om die vraag te kunnen beantwoorden start het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) een onderzoek naar de inzet van medicinale cannabis als opiaatbesparend middel bij chronische pijnpatiënten. Daarbij wordt het product Bediol® ingezet dat zowel de cannabinoïden THC als CBD bevat. Het onderzoek wordt uitgevoerd door de afdeling anesthesiologie en wordt deels gefinancierd door Bedrocan, ‘s werelds meest ervaren producent van legale medicinale cannabis.

Hoofdonderzoeker professor Albert Dahan deed eerder onderzoek naar de werking van medicinale cannabis bij de behandeling van chronische pijn bij fibromyalgie. Een artikel hierover verscheen eind 2018 in het tijdschrift PAIN. Resultaten van dat onderzoek waren zodanig positief dat Dahan een volgende studie zal starten. Het hoofddoel van de studie is om te beoordelen of comedicatie met Bediol (6.3% THC en 8% CBD) de bijwerkingen van opioïden bij chronische pijnpatiënten zal verminderen.

Opiaten zijn pijnstillers gebaseerd op de natuurlijke stof opium. Voorbeelden van opiaten zijn morfine, oxycodon en fentanyl. Dahan: “Deze pijnstillers zijn bij langdurig gebruik verslavend en geven vervelende bijwerkingen zoals sufheid, misselijkheid en obstipatie. Wij denken dat je minder oxycodon hoeft voor te schrijven als je patiënten ook de mogelijkheid geeft om medicinale cannabis te gebruiken.”

Het onderzoeksteam werkt nu aan de voorbereidende fase van het onderzoek. Naar verwachting kunnen de eerste patiënten later dit jaar deelnemen. Daarna duurt het ongeveer twee jaar om het onderzoek af te ronden.

Medicinale cannabis. Legaal, maar moeilijk verkrijgbaar

Hoewel de regels voor toepassing van medicinale cannabis in het Verenigd Koninkrijk eind vorig jaar aanzienlijk werden verruimd, zijn nog veel patiënten op zoek naar manieren om – legaal, betaalbaar en verantwoord – aan medicinale cannabis of daarvan afgeleide producten te komen. Zorgprofessionals zijn uiterst voorzichtig met voorschrijven, want daarvoor is ‘çlear published evidence of benefit’ een voorwaarde. Volgens Hannah Deacon, moeder van epilepsie-patiënt Alfie Dingley, is er geen tijd te verliezen. “In de UK is awareness vergroot en zijn belangrijke stappen gezet. Maar de procedures zijn te bureaucratisch en tijdrovend. Patiënten kunnen daar niet op wachten.”

In 2018 heeft de overheid in de UK belangrijke stappen gezet als het gaat om de toepassing van medicinale cannabis. Met ingang van 1 november van dat jaar is het medisch specialisten toegestaan om in bepaalde gevallen medicinale cannabis voor te schrijven. Het leek, voor even, de kroon op het vele werk dat een grote groep patiënten en medestanders in het Verenigd Koninkrijk heeft verzet om medicinale cannabis op de politieke agenda te krijgen en de regels bij te stellen. Daarbij werden de beide jonge patienten Alfie Dingley (7) en Billy Caldwell (13) boegbeelden. Beide jongens lijden aan een ernstige vorm van epilepsie en inmiddels was gebleken dat medicinale cannabis voor hen een immens verschil kan maken. Nadat Charlotte Caldwell, moeder van Billy, in juni 2018 op luchthaven Heathrow werd gearresteerd nadat ze in Canada medicinale cannabisolie had gehaald, kreeg ze een noodlicentie zodat Billy toch over de olie kon beschikken. Ook Hannah Deacon, moeder van Alfie, haalde met regelmaat de pers. Ze startte een campagne, vroeg PM Theresa May persoonlijk om verandering van de regels en een licensie. Daarmee zou Alfie gebruik kunnen maken van de olie die hij eerder succesvol in Nederland had geprobeerd. Daarnaast wist Hannah de bekende acteur Patrick Stewart voor Alfie’s zaak te winnen. Ook Alfie kreeg in de zomer van 2018 bijzondere toestemming om medicinale cannabis te mogen importeren en gebruiken.

Bovendien kondigde Home Secretary Sajid Javid in juni 2018 aan dat de toepassing van medicinale cannabis zou worden herzien. Daarbij maakte hij meteen duidelijk dat die herziening in geen geval zou leiden tot volledige legalisering van cannabis, waarmee de scheiding tussen recreatief gebruik en medicinale toepassing duidelijk werd. De uitkomst was een afgebakende set regels, die per 1 november geldig werd. Daarbij werd medicinale cannabis overgeheveld naar de categorie drugs (Schedule 2) die weliswaar controlled is, maar in bepaalde gevallen mag worden voorgeschreven. Zo mag alleen door specialisten in een ziekenhuis worden voorgeschreven bij een beperkt aantal aandoeningen. Het gaat dan om kinderen met zeldzame en ernstige vormen van epilepsie, volwassenen die chemotherapie krijgen en volwassen MS-patiënten. Bovendien mag pas met medicinale cannabis worden behandeld als alle mogelijkheden zijn uitgeput, terwijl volgens de NHS ook nog eens bewezen moet zijn dat de behandelmethode werkt. Dr. Michael Bloomfield, vooraanstaand research fellow in psychiatry at University College London kon zich wel in deze ´sensible´ aanpak vinden, want net als veel andere zorgprofessionals wacht hij op wetenschappelijk bewijs. “When we don’t have very strong evidence for any medicine, then it should be hard to prescribe something because we should be prescribing medicines when there’s a very strong evidence base for them”, zei hij tegen BBC News.

Hannah Deacon begrijpt dat wel, maar ziet ook de praktische problemen voor de circa 25 duizend jonge patiënten met refractaire epilepsie in de UK die, net als Alfie en Billy, baat zouden kunnen hebben bij medicinale cannabis. “We zijn uiteraard heel dankbaar dat de verantwoordelijke instanties gehandeld hebben en we toestemming hebben gekregen om de olie voor Alfie te mogen importeren. We snappen ook dat zorgprofessionals verantwoordelijkheid hebben en wetenschappelijk bewijs willen, maar in de praktijk betekenen de nieuwe regels dat veel patiënten nog steeds geen toegang hebben tot medicinale cannabis. Omdat medicinale cannabis voor artsen een nieuw fenomeen is en iedereen wacht op de uitkomst van clinical trials. Daarvoor hebben veel patiènten simpelweg geen tijd. Daar komt nog bij dat de regels beperkt en ingewikkeld zijn, dat veel zorgprofessionals die regels niet begrijpen en ook vaak te weinig kennis hebben van medicinale cannabis en hoe dat voor te schrijven.”

Toch kan niet worden ontkend dat de UK, in lijn met andere landen in Europa, stappen zet. Tot 1 november 2018 konden Billy, Alfie en vele andere Engelse patiënten zonder speciale toestemming helemaal niet beschikken over medicinale cannabis. Bijna alle medicinale producten op basis van cannabis waren Schedule One drugs, waaraan geen medicinale of therapeutische waarde werd toegedicht en waarvan het gebruik was verboden. MS-patiënten konden beschikken over Sativex®, terwijl Nabilone® werd toegepast door kankerpatiënten. Maar ook aan het gebruik van deze geregistreerde producten waren voorwaarden verbonden. Beschikbaarheid was een algemeen probleem voor patiënten bij wie reguliere behandelmethoden niet (meer) werken, zoals bij Alfie Dingley het geval was. Daarom staken Hannah en Alfie in september 2017 Het Kanaal over, om in Nederland – waar medicinale cannabis sinds 2001 op doktersvoorschrift bij de apotheek verkrijgbaar is – te proberen of medicinale cannabis uitkomst kon bieden. Want voor Alfie begon de tijd te dringen.

Hannah, Drew, Alfie, Patrick Stewart and supporters.

Alfie heeft PCDH19 epilepsie (epilepsie ten gevolge van een mutatie in het PCDH19-gen, waardoor de aanmaak van het eiwit protocadherine is verstoord en de communicatie tussen hersencellen ontregeld raakt). Dit is een ernstige vorm van epilepsie, die bij Alfie tot clusters van epilepsie-aanvallen leidde; soms tot dertig aanvallen per dag (of 150 per cluster). “In eerste instantie dienden de clusteraanvallen zich om de acht maanden aan, maar toen Alfie vijf jaar oud was lag hij iedere week in het ziekenhuis”, herinnert Deacon zich. “in de tussentijd hebben we veel verschillende medicijnen geprobeerd, maar niets hielp. De situatie werd ernstiger naarmate Alfie ouder werd, dus er moest iets gebeuren.”

Hannah en haar echtgenoot Drew Dingley hadden zich verdiept in de mogelijkheden van medicinale cannabis. “Er is veel anekdotisch bewijs. In samenspraak met onze arts zijn we naar Den Haag gegaan, waar een specialist bereid was om Alfie te behandelen en waar de Transvaal Apotheek op verantwoorde wijze olie uit medicinale cannabis produceert”, zegt Deacon, die ook de verhalen over illegale, vaak vervuilde cannabisproducten kent. “Als het om je gezondheid gaat is enige scepsis altijd goed. We waren ervan doordrongen dat we op zoek moesten naar een legaal, gestandaardiseerd en farmaceutisch verantwoord product. In Nederland is dat op voorschrift verkrijgbaar.”

Na vijf weken behandelen in Nederland begon Alfie positief te reageren op een gestandaardiseerde olie met een lage THC-waarde. Na toevoeging van een olie met meer THC verbeterde de situatie van Alfie zelfs zienderogen. Deacon: “Na vijf maanden wisten we vrij zeker dat we een goed medicijn voor Alfie hadden gevonden. We zijn naar de UK teruggekeerd en zijn de campagne gestart waarmee Alfie – na een aantal flinke tegenslagen en nadat ook andere patiënten in actie kwamen – uiteindelijk de licensie heeft gekregen. Die license heeft uitendelijk geleid tot een voorschrift van de National Health Service (NHS), waarmee Alfie legaal kan beschikken over medicinale cannabis. Het enige probleem is dat we daarvoor wel geregeld naar Nederland moeten, want de olie die Alfie gebruikt is nog niet beschikbaar in de UK.”

“Het gaat naar omstandigheden heel goed met Alfie”, vervolgt Deacon. “Het aantal aanvallen is gereduceerd tot bijna nul. Hij gaat naar school, fietst, rijdt paard en ontwikkelt zich als ieder ander kind. Eerdere medicatie werkte veel minder goed en maakte hem bovendien agressief. We kunnen met recht zeggen dat medicinale cannabis een saviour for us all is. Alfie en de mensen om hem heen hebben weer een leven.”

Dat geldt helaas nog niet voor alle patienten in de UK. Het is dan ook niet voor niets dat Deacon zich zorgen maakt. “We hebben geen campagne gevoerd voor Alfie alleen. Er zijn nog zoveel andere patiënten – ook met andere aandoeningen – die baat kunnen hebben bij medicinale cannabis. Nu de overheid dat ook heeft aangegeven, moet de bereikbaarheid van medicinale cannabis snel verbeterd worden.”

Eerste partij medicinale cannabis in het Verenigd Koninkrijk gearriveerd

Op donderdag 14 februari arriveerde de eerste bulkpartij (800 gram) medicinale cannabis vanuit Nederland in de UK. De Engelse firma Grow Biotech kreeg toestemming om de partij te importeren. Het gaat hierbij niet om cannabisolie, maar om gestandaardiseerde medicinale cannabis van farmaceutische kwaliteit, die onder verantwoordelijkheid van de Nederlandse overheid is geproduceerd. Met die eerste partij cannabis lijkt een nieuwe, officiële route in gebruik genomen en komt mogelijk een einde aan een ‘systeem’ waar import wordt toegestaan aan een select aantal patiënten, die het importproces vervolgens zelf moeten organiseren. Risico is dat de importprocedure langer duurt dan de geldigheid van een voorschrift (28 dagen) en daarmee is bulkimport volgens veel betrokkenen van wezenlijk belang.
een andere drempel voor veel patiënten wordt gevormd door de kosten van medicinale cannabis. Sommige patiënten zijn circa 700 pond per maand kwijt en er is nog geen vaste procedure voor vergoeding. Eind 2019 zal het National Institute for Health and Care Excellence guidelines voor medicinal cannabis publiceren. De NHS zal deze gebruiken als basis voor (mogelijke) vergoeding.

Bedrocan marktleider in Europa

Feiten en fabels: het MJBizDaily factbook ‘Medical Cannabis in Europe: The Markets & Opportunities’ geeft voor het eerst een duidelijk beeld van de Europese markt voor medicinale cannabis. Hoe ziet de Europese markt voor medicinale cannabis eruit? Welke regelgeving geldt per land, wie produceert, wie importeert en welke producenten leveren de grootste bijdrage?

Deze en veel meer vragen zijn voor het eerst zeer gedetailleerd en feitelijk beantwoord in een speciale uitgave van Marijuana Business Daily, een Amerikaanse nieuwsvoorziening (news outlet)  over de wereldwijde cannabisindustrie. Wat blijkt? Bedrocan is de duidelijke marktleider in Europa. Ruim 61% van de medicinale cannabis die in Europa wordt gebruikt door patiënten is afkomstig van onze locaties in Emmeloord en Veendam.

Een speciaal team van journalisten en onderzoekers heeft een analyse gemaakt van de Europese markt voor medicinale cannabis. Het beeld dat ontstaat is sterk uiteenlopend, zowel in regelgeving, als in cijfers. Slechts drie landen, Nederland, Duitsland en Italië, hebben een interne markt van betekenis. Alle andere landen tezamen zijn goed voor niet meer dan 3% van de markt. Nederland is bovendien als enige land in staat zelf te voorzien in de interne behoefte van patiënten. Alle andere landen zijn voornamelijk afhankelijk van import. En in tegenstelling tot wat vaak beweerd wordt, komt deze import niet uit Canada.

Naast de algemene Europese cijfers geeft het rapport ook een mooi overzicht van de markt en de regelgeving in meer dan 20 individuele landen. Interesse? Het MJBizDaily factbook is gratis te downloaden.

‘Schadelijke effecten van THC worden door CBD niet verzacht’

Algemeen wordt aangenomen dat CBD geen kwaad kan, omdat je er niet high van wordt. Laat staan dat het je reactievermogen in bijvoorbeeld het verkeer beïnvloed. Een recent onderzoek, uitgevoerd door het Lambert Initiative aan de Universiteit van Sydney wijst er echter op dat CBD bepaalde nadelige effecten van THC op het rijvermogen en de cognitie mogelijk juist verergert. Een vervolgstudie met de producten Bedrocan® en Bedrolite® start dit jaar.

Dat cannabis invloed heeft op cognitieve vaardigheden als autorijden staat inmiddels vast. De effecten kunnen weliswaar per individu aanzienlijk verschillen, niettemin heeft cannabis over het algemeen een licht tot matig effect op het rijvermogen. Dit is een punt van zorg voor patiënten die medicinale cannabis gebruiken.

Cannabisgebruikers gezocht

De Universiteit van Maastricht is op zoek naar matige cannabisgebruikers die mee willen doen aan een nieuw onderzoek naar cannabisgebruik en autorijden. Het onderzoeksteam, onder leiding van de Nederlandse professor Johannes Ramaekers, zoekt gezonde vrouwelijke en mannelijke vrijwilligers in de leeftijd van 18 en 50 jaar. Voorwaarde is dat de deelnemers af en toe, niet meer dan twee keer per week, cannabis gebruiken. Bij belangstelling kunt u een e-mail sturen naar:
fpn-cannabisanddriving@maastrichtuniversity.nl

Rijprestaties

Rijden is een complexe activiteit waarvoor veel cognitieve vaardigheden nodig zijn, zoals kijken, schakelen, inschatten, plannen, beoordelen enz. De Australische promovendus Thomas Arkell voerde onlangs een gerandomiseerd, dubbelblind en placebogecontroleerd crossover-onderzoek uit naar de effecten van verdampte THC en CBD op het rijvermogen. Hij was verbaasd over de uitkomsten: “Wij constateerden dat bij cannabis met zowel THC als CBD het effect op de rijprestaties slechter was dan bij cannabis met alleen THC.” Als deelnemers zowel THC als CBD hadden binnengekregen, waren hun THC-gehaltes in hun bloed iets hoger dan wanneer zij uitsluitend THC kregen. 

“Deze resultaten wijzen er daarom op dat CBD de effecten van THC niet verzacht of beperkt maar dat het mogelijk deze effecten juist verergert”, aldus Arkell.

Patiënten

Volgens Arkell hebben vooral patiënten baat bij deze nieuwe informatie. “Cannabispatiënten die producten gebruiken met een hoog CBD-gehalte die tevens THC bevatten (zoals Bediol of Savitex) moeten erop worden gewezen dat CBD mogelijk de hoeveelheid THC in het bloed kan verhogen en dat het onder bepaalde omstandigheden de effecten van THC juist kan verergeren.”

Thomas Arkell

Algemeen advies

Wat moeten patiënten nu doen na inname van hun medicatie? Het blijft volgens de onderzoeker lastig om een algemeen advies te geven aan patiënten die medicinale cannabis gebruiken. Het effect van cannabis verschilt per patiënt. “Bij cannabis ligt het niet zo eenvoudig als bij alcohol. De metabolisatie van het middel en de reactie op de effecten ervan verschillen per persoon. Het is daarom lastig te zeggen: deze hoeveelheid THC in je bloed of speeksel heeft dit specifieke effect.”

Bij het onderzoek lieten deelnemers na 3,5 – 4 uur nog steeds slechtere prestaties zien terwijl ze zich op dat moment al veel minder ‘high’ voelden. Volgens Arkell wijzen deze resultaten erop dat patiënten na de inname van hun medicijn het beste minimaal 3 tot 4 uur kunnen wachten met rijden.

Arkell: “Met meer onderzoek kunnen we hopelijk zorgen voor betere richtlijnen voor patiënten die twijfelen over hoe lang ze moeten wachten.”  Binnenkort start aan de Universiteit van Maastricht een vervolgonderzoek waarbij gebruik wordt gemaakt van de producten Bedrocan® en Bedrolite® alsmede een placebo. Ook een rijtest op de weg maakt onderdeel uit van de nieuwe studie.

Testvoertuig

De Universiteit van Maastricht heeft al eerder onderzoek gedaan naar de effecten van cannabis op de rijprestaties. Ze maken daarbij gebruik van een unieke testauto met dubbele bediening en met aan het dak gemonteerde apparatuur voor de meting van diverse aspecten van de rijvaardigheid. De rijtest duurt ongeveer één uur en vindt plaats op een snelwegtraject van 100 km in de buurt van Maastricht. Hierbij zal steeds een instructeur aanwezig zijn in de auto.

De rijtest op de weg biedt een aanzienlijk voordeel in vergelijking met gesimuleerde rijtests, omdat hiermee de normale rijomstandigheden dichter worden benaderd.

Wanneer is iemand verminderd rijvaardig?

Thomas Arkell hierover: “Om de vermindering te meten, kijken we naar iets dat de standaarddeviatie van de laterale positie (SDLP) wordt genoemd. Dat is een maatstaf voor de mate waarin mensen heen en weer bewegen op de weg. Normaal gesproken zijn mensen vrij goed in het aanhouden van een vaste positie op hun rijbaan. Bij verslechtering door alcohol, drugs of medicijnen kunnen mensen dit echter minder goed in de hand houden, waardoor hun standaarddeviatie van de laterale positie toeneemt. Wij kunnen dezelfde maatstaf ook gebruiken om de effecten van cannabis op de rijvaardigheid te detecteren.”

SDLP – Standard Deviation of Lateral Position

Placebo
(e.g. SDLP = 16 cm)

Sedating drug
(SDLP = increases)

Bedrocan keert terug in Canada en Zuid-Amerika

In een arbitragezaak tegen Canopy Growth Corporation (“Canopy”) heeft de arbiter bepaald dat de Nederlandse medicinale cannabisproducent Bedrocan International (“Bedrocan”) de commerciële activiteiten in Canada met ingang van 11 september 2019 mag hervatten. Ook heeft Bedrocan toestemming gekregen om met terugwerkende kracht vanaf 14 maart 2019 de markt in Zuid-Amerika te betreden.

Een juridische afspraak, een zogeheten moratorium tussen de Canadese cannabisproducent Canopy en Bedrocan, verbood Bedrocan tot 1 januari 2020 commerciële activiteiten te ondernemen in Canada. Eenzelfde verbod gold voor Zuid-Amerika tot 7 juni 2019. Dit moratorium werd in juni 2018 door Canopy afgedwongen nadat beide partijen waren overeengekomen om de licentieovereenkomst, die tussen hen van kracht was, te beëindigen.

De arbiter heeft de duur van dit moratorium nu verkort omdat Canopy niet aan de voorwaarden heeft voldaan die aan de beëindiging van de licentieovereenkomst werden gesteld. De arbiter concludeerde dat het enkele feit dat Canopy ernstig werd benadeeld door een verkorting van de duur van het moratorium alleen Canopy was aan te rekenen. Hij concludeerde ook dat Canopy eventuele schade (dat wil zeggen vermindering van het moratorium) zelf had kunnen voorkomen door zich eenvoudigweg aan de afwikkelingsvoorwaarden te houden. Als gevolg van deze uitspraak zal Bedrocan later dit jaar vervolgstappen aankondigen over herintrede op deze markten.

Bedrocan’s CEO Tjalling Erkelens is van mening dat “opheffing van het moratorium niet alleen resulteert in een belangrijke mijlpaal voor Bedrocan als bedrijf, maar ook zeer goed nieuws is voor Canadese en Zuid-Amerikaanse patiënten die afhankelijk zijn van medicinale cannabis en al medicinale cannabis van Bedrocan gebruikten voordat het moratorium van start ging.”

Thailand onderweg naar de herinvoering van geneesmiddelen op basis van cannabis

In Thailand werd vroeger cannabis als traditionele geneesmiddel ingezet, maar het gebruik ervan werd in 1976, na de invoering van de wet op verdovende middelen,  per direct beëindigd. Door het tot nu toe strenge drugsbeleid was het voor veel mensen dan ook een verrassing dat Thailand stappen heeft gezet richting de herinvoering van geneesmiddelen op basis van cannabis. Voor de voorzitter van de raad van bestuur van de Thaise farmaceutische overheidsinstantie GPO komt het niet als een verrassing: “Uit de gegevens vanuit veel landen, met name in Europa, blijkt dat het (cannabis, red) nuttig is voor de behandeling van specifieke ziekten. Op basis van degelijk wetenschappelijk materiaal en een goed beleid kan Thailand nu een volgende stap zetten.”

Overheidscommissie

Als volgende stap heeft Thailand een overheidscommissie in het leven geroepen die kijkt naar productie, extracties, medische indicaties, regelgeving, klinische studies en kennisontwikkeling. Deze uitvoerende commissie is inmiddels in meerdere landen op bezoek geweest om te zien hoe verschillende partijen medicinale cannabis produceren. “De commissie moet ervoor zorgen dat met passende kwaliteitsnormen, licentieverstrekking en klinische onderzoeken de juiste basis wordt gelegd voor de invoering van cannabisgeneesmiddelen in Thailand. Doorslaggevend hierbij zijn de werkzaamheid van het geneesmiddel en de veiligheid voor patiënten. Het is een stapsgewijs proces, bestaande uit de introductie van geneesmiddelen op basis van cannabis middels het voorschrijven aan selecte populaties, het beoordelen van risico’s, het aanpassen op punten waar dat nodig is en het uiteindelijk opschalen naar het land als geheel”, aldus de voorzitter van de raad van bestuur van het Thaise GPO.

Vergrijzen

De bevolking van Thailand is aan het vergrijzen en het land is op zoek naar nieuwe manieren voor de aanpak en behandeling van leeftijdsgerelateerde ziekten. Eén van de tactieken daarbij is de snelle ontwikkeling van de palliatieve zorgsector. Binnen die context is het op dit moment nog ingewikkeld om opiaten te verkrijgen en te gebruiken. Als het gaat om het gebruik bij deze patiëntenpopulatie is er nog steeds sprake van stigmatisering en bezorgdheid over de veiligheid. Een Thaise professional op het gebied van palliatieve zorg hierover:  “Thaise patiënten begrijpen wel wat een opiaten is en welke rol opiaten spelen bij het onder controle houden van pijn en lijden in de laatste levensfase. Voor de meeste Thaise patiënten moeten er echter wel enkele misverstanden worden weggenomen. Mensen maken zich bijvoorbeeld vaak zorgen over het gevaar om verslaafd te raken aan opiaten, sneller te overlijden of zelfs de ontwikkeling van de ziekte te versnellen. Maar deze medicijnen kunnen juist de kwaliteit van leven verbeteren.”   

Opiaten

Net als bij opiaten zal er over de risico’s en voordelen van geneesmiddelen op basis van cannabis voorlichting nodig zijn richting patiënten en familie. Ook zullen de hooggespannen verwachtingen van cannabisgeneesmiddelen, als zou het gaan om een wondermiddel, moeten worden getemperd.

Net als in Nederland wordt in Thailand het onderwerp medicinale cannabis op een objectieve en wetenschappelijk verantwoorde manier benaderd. De gezondheid en het welzijn van de bevolking staan voorop. Ook is het van essentieel belang dat geneesmiddelen op basis van cannabis betaalbaar zijn. De Thaise GPO is namelijk verantwoordelijk voor de verstrekking van essentiële medicijnen tegen een betaalbare prijs. De GPO zal waarschijnlijk de stap naar cannabisgeneesmiddelen voor Thailand in goede banen willen leiden.

Binnen de ASEAN-gemeenschap heeft Thailand een gerespecteerde voortrekkersrol. Omliggende landen zullen waarschijnlijk de ontwikkelingen nauwgezet volgen als Thailand de stap zet naar de herinvoering van cannabis als geneesmiddel.

 

‘We moeten de plant naar de arts brengen’

Hij is inmiddels met emeritaat, maar de missie van Rudolf Brenneisen – de remedicalisatie van cannabis – is nog niet voltooid. Brenneisen geeft lezingen, staat de pers te woord en is hoofd van de Swiss Task Force for Cannabinoids in Medicine (STCM), waarvoor hij eens in de twee jaar eigenhandig een congres organiseert. Wetenschappelijke kennis ontwikkelen, duiden en delen is zijn devies. “We moeten de plant naar de arts brengen.”

“Het is de laatste keer dat ik dit in m’n eentje doe”, zegt Rudolf Brenneisen half januari aan de vooravond van het derde STCM congres.

“Ik vind het organiseren van een congres ontzettend leuk om te doen en de voorgaande edities hebben laten zien dat wetenschappelijke bijeenkomsten over medicinale cannabis in een behoefte voorzien, maar het is te veel werk voor één persoon.

Bovendien ben ik met pensioen en moet ik me ook op m’n vrije tijd richten. De wereld bestaat niet uit cannabis alleen.”

Rudolf Brenneisen

Dat is wel anders geweest. Het curriculum van Rudolf Brenneisen (Bern, 1949) komt neer op bijna veertig jaar kennis vergaren en delen over de medicinale potentie van cannabis. Dat begon en eindigde bij de universiteit van Bern, waar hij in 1975 als onderzoeker begon aan het Instituut voor Farmacologie en in 2014 met emeritaat ging als professor Fytochemie en farmacognosie (studie naar geneesmiddelen van natuurlijke herkomst – red.). Niet zo vreemd, want Brenneisen’s geboorteland Zwitserland heeft een rijke traditie op gebied van phytotherapie en cannabis was één van de planten die daar tot ver in de vorige eeuw als heilzaam werden aangeboden. Legaal. “Mijn eerste onderzoek was gericht op de pharmaceutische potentie van bosbes”, herinnert Brenneisen zich. “Op zeker moment mocht ik tijdens mijn studie Farmacie een cannabispreparaat tegen eksterogen samenstellen en daar was mijn interesse voor de cannabisplant gewekt. Ik vroeg me af of de kwaliteiten van dit ‘volksmedicijn’ naar de farmacie vertaald konden worden. Tegelijkertijd was ik me ook zeer bewust van de controverse rondom cannabis en de risico’s die (overmatig) consumeren met zich meebrengt. Daar werd me al duidelijk dat je medicinaal en recreatief gebruik van cannabis – en de discussie daarover – strikt gescheiden moet houden.”

Van forensisch naar medisch

In de jaren zeventig zet Brenneisen zijn eerste echte stappen als cannabiswetenschapper, maar dan op forensisch terrein. In opdracht van de Zwitserse narcoticapolitie stond hij aan de basis van een betrouwbare methode om het THC-gehalte in cannabis te bepalen, om vervolgens te verkassen naar het onderzoeksinstituut voor Farmaceutische Wetenschappen in Oxford Mississippi, waar hij samen met professor Mahmoud ElSohly werkte aan de chemische vingerafdruk (het profileren van terpenen) van de cannabisplant en de werkzame stoffen (cannabinoiden) daarin. Die kennis bracht Brenneisen halverwege de jaren tachtig ook naar het laboratorium van de Drug Enforcement Administration (DEA) in McLean, Virginia. Een fraai ingelijste oorkonde aan de muur van zijn kantoor in Bern herinnert Brenneisen nog dagelijks aan die periode. Uiteindelijk bracht een pilotstudie met spierspasme-patiënten de Zwitserse cannabisspecialist terug naar zijn geboortegrond. “Dat was de definitieve overstap van forensische naar medische wetenschap”, zegt Brenneisen. “Die studie, waarbij eerst twee patiënten met THC behandeld werden, bleek een mijlpaal in cannabisonderzoek. De studie werd opgeschaald naar meerdere patiënten en heeft eigenlijk de deur geopend naar klinisch onderzoek op gebied van cannabis in Zwitserland. En wellicht ook in de rest van de wereld, want daarna zijn vele onderzoeken gestart op gebied van neurologische aandoeningen,  zoals Amyotrofische Laterale Sclerose (ALS), bewegingsstoornissen en pijn.”

Remedicalisering

In bijna veertig jaar forensisch en medisch-wetenschappelijk onderzoek is Rudolf Brenneisen meermalen ‘cannabis papst’ (cannabispaus) genoemd. Misschien omdat hij zijn geloof in de medicinale potentie van cannabis met verve – maar soms ’n tikkeltje onorthodox – wist uit te dragen. Misschien ook omdat hij voortdurend dezelfde missie had; zorgen dat cannabis terug komt in de apotheken, waar het een plek verdient naast alle andere op recept verkrijgbare medicijnen. Brenneisen heeft het dan ook liever over de ‘remedicalisering’ van cannabis. “Het kan niet zo zijn dat patiënten die baat hebben bij cannabis de straat of het internet op moeten om in het illegale circuit hun ‘medicijn’ te kopen. Dat betekent voor patiënten – die al ellende genoeg hebben – niet alleen een mogelijke wetsovertreding, maar ook een gezondheidsrisico. De praktijk wijst keer op keer uit dat je dan niet weet wat je gebruikt. Kwaliteit en veiligheid staan in mijn optiek voorop en daarom is de wetenschappelijke, farmaceutische benadering belangrijk. Ik ben geen ‘cannabispaus’. Ik behoor niet tot de groep mensen die vindt dat alles uit de natuur per definitie goed is voor je gezondheid. En ik ben ook niet katholiek (lacht). Maar ik geloof wel in medicinale cannabis en er is inmiddels wetenschappelijke informatie om dat geloof te onderbouwen.”

Klinische feiten

De roep om wetenschappelijk bewijs is onveranderd groot. Niet alleen voor patiënten en artsen, maar ook zorgverzekeraars, beleidsmakers en de politiek wachten er op. Brenneisen: “Het begint bij patiënten. Er is in de loop der jaren ontzettend veel anekdotisch bewijs verzameld en dat is natuurlijk veelbelovend, maar het is de arts of medisch specialist die het moet begrijpen en die er in moet geloven want zij staan het dichtst bij die patiënt. Daarvoor hebben we harde, klinische feiten nodig en iedereen weet dat dat niet eenvoudig is. Want het kost tijd en het kost geld. Terug naar mezelf; of ik de daadwerkelijke remedicalisatie van cannabis nog ga meemaken is onduidelijk, maar er worden wereldwijd wel stappen gezet.”

Mystificering

De aandacht voor medicinale toepassing van cannabis heeft wereldwijd een enorme vlucht genomen en steeds meer landen overwegen legaal gebruik door patiënten of zijn bezig daarvoor een programma op te zetten. In het Europees Parlement zijn onlangs uitspraken gedaan, de Wereldgezondheidsorganisatie heeft aanbevelingen geformuleerd en medisch-wetenschappelijk onderzoek op gebied van cannabis is uit de startblokken geschoten. De Zwitserse emeritus hoogleraar wordt dit jaar zeventig en hoeft zich er volgens de pensioenwet niet meer druk om te maken, maar doet het toch. “Ik vind het nog steeds onvoorstelbaar hoe veelzijdig de cannabisplant is en hoeveel wetenschappelijke vragen medicinale cannabis oproept, al heb ik veel moeite met de mystificering die op grote schaal plaats vindt. Dat is nu al een hele tijd het geval rondom CBD. Dat wordt overal agressief vermarkt als voedingssupplement of lifestyle-product en de consument gaat er massaal voor. Dat is het gevolg van gebrek aan kennis. Cannabis – en dan bedoel ik de hele plant – is een natuurproduct met medische potentie, geen wondermiddel. En we weten dat er risico’s aan verbonden zijn. We moeten af van stigmatisering, maar ook van verheerlijking. Tegelijkertijd zijn er nog zoveel vragen te beantwoorden en ook daarom is een wetenschappelijke benadering noodzaak. Wat is de ideale formulering van cannabis als medicijn wat doet het endocannabinoïden-systeem? Moeten we op zoek naar een medicijn met een geïsoleerde werkzame stof of is het juist de combinatie van cannabinoïden die het ‘m doet? En wat is de meest ideale manier van toediening? Daar wordt op dit moment volop onderzoek naar gedaan en ik vind het nog altijd boeiend én nuttig om die kennis bij elkaar te brengen en te delen met de wereld.”

Ontwikkelen, duiden en delen

Om dat te kunnen doen is Rudolf Brenneisen nog steeds verbonden aan de Swiss Task Force for Cannabinoids in Medicine (STCM) en de Zwitserse Academie voor Farmaceutische Wetenschappen, waarvoor hij eens in de twee jaar eigenhandig een wetenschappelijk congres organiseert. Dit jaar (2019) voor de derde keer en dat is een hele klus, die nu nog nauwelijks tijd laat voor andere liefhebberijen, zoals het verkennen van Amerikaanse highways op de Harley Davidson of het luisteren naar de befaamde twelve bar blues van de Engelse rockband Status Quo. “We proberen op één zaterdag zoveel mogelijk zorgprofessionals, wetenschappers, patiënten, politici en andere belangstellenden bij elkaar te krijgen en dit jaar kwamen die maar liefst uit negentien verschillende landen. Dat geeft wel aan dat de belangstelling wereldwijd groot is,” zegt Brenneisen. “Ook in de toekomst blijft het ontwikkelen, duiden en delen van objectieve, wetenschappelijke kennis van wezenlijk belang en daar wil ik graag mijn steentje aan bijdragen. Mede daarom ben ik ook nog steeds actief als hoofdredacteur van het nieuwe wetenschappelijk tijdschrift ‘Medical Cannabis and Cannabinoids’.”

Waar wij ons verhaal vertellen

Nu de wereldwijde cannabismarkt blijft doorgroeien, geldt dat ook voor het aantal conferenties over dit onderwerp. Bedrocan heeft de onderstaande conferenties uitgekozen om ons eigen verhaal te vertellen. Onze boodschap is onze focus op de kernwaarden van ons bedrijf: scheiding van de markten (medisch tegenover recreatief) en wereldwijde harmonisatie van wet- en regelgeving om de toegang voor patiënten makkelijker te maken en om de wereldwijde uitwisseling van cannabisproducten te vereenvoudigen.

Evenement Datum Locatie
Fibromyalgia2019 4 – 5 maart Wenen
International Business Conference Cannabis 14 maart Barcelona
International Business Conference Cannabis 31 maart 31 – 2 april Berlijn
Cannabis Business France 9 -10 april Parijs
MJBIZDAILY’s European Cannabis Symposium 6 mei Kopenhagen

Oostenrijk verbiedt CBD-producten

Waar sommige landen CBD-houdende producten – oogluikend én als voedingssupplement – toestaan, is het in Oostenrijk een omgekeerd verhaal. Daar is CBD sinds kort verboden omdat de handel volgens de overheid ongecontroleerd en uit de hand is gelopen. De patiënt moet worden beschermd, vindt het ministerie van Volksgezondheid. Volgens de patiëntenorganisatie Arge Canna mogen patiënten niet de dupe worden van het verbod en werpt zich op als kwaliteitsbewaker.

Het CBD-verbod in Oostenrijk ging eind 2018 van kracht, vlak voor de recente aanbeveling van de wereldgezondheidsraad (WHO) om CBD juist te dereguleren. CBD is samen met THC een van de belangrijkste actieve bestanddelen van cannabis, waarbij THC vooral bekend staat om zijn bedwelmend effect. 

Advies WHO

De WHO erkende onlangs de therapeutische noodzaak van cannabis, beschouwt de plant niet langer als gevaarlijk en stelde onlangs voor om cannabis in het VN- drugsverdrag uit 1961 te verplaatsen van het strenge schedule 4 naar het lossere schedule 1.

Volgens de Oostenrijkse patiëntenorganisatie Arge Canna is de patiënt niet gebaat bij slechts een verbod. Er moeten juist duidelijke regels en een beter toezicht op kwaliteitsbewaking komen.

Woordvoerder Klaus Hübner van Arge Canna over het verbod: “Nog steeds kun je in Oostenrijk cannabisbloemen, extracten en hasj met CBD en minder dan 0,3% THC kopen. Ze worden nu niet meer verkocht als voedingssupplement of medicijn, maar als aromaproduct. Dan mag het namelijk nog wel.” Volgens Hübner is er vanuit de overheid totaal geen controle op de kwaliteit van deze producten terwijl ze wel door patiënten worden gebruikt. Een doorn in het oog van de patiëntenorganisatie. “CBD is nu niet toegestaan voor medicinaal gebruik en er wordt niks gecontroleerd. Patiënten lopen wat dat betreft gevaar.”   

Vanwege het gebrek aan kwaliteitsbewaking laat Arge Canna sinds 2016 op verzoek van de fabrikant diverse Oostenrijkse CBD-producten op hun inhoudsstoffen testen. Dit gebeurt door een onafhankelijk laboratorium. Elke partij wordt getest op de aanwezigheid van cannabinoïden, de werkzame bestanddelen van cannabis. Zo mag het THC-gehalte niet boven de 0,3% uitkomen. Ook wordt er gecheckt of het product geen zware metalen, pesticide, micro-organismen (schimmels), oplosmiddelen of PAKs (polycyclische aromatische koolwaterstoffen) bevat.  Hübner: “Producten die de test goed doorstaan, krijgen van ons een keurmerk en worden daarmee als veilig bestempeld. Slechte resultaten publiceren we niet. Deze producten krijgen gewoon ons keurmerk niet en zullen niet op onze website worden vermeld.”

Arge Canna certificeert voornamelijk CBD-olie. Sinds dit jaar zijn daar cannabisflos, verstuivers en kristallen bij gekomen. Er zijn inmiddels vijf bedrijven die hun producten op deze manier laten testen.

Vergoeding

Ondanks het CBD-verbod hoor je Oostenrijkse patiënten niet vaak klagen. Medicinale cannabis wordt namelijk standaard door de Oostenrijkse overheid vergoed, iets waar de gemiddelde Europese patiënt alleen maar op kan hopen. Er is echter wel een minpunt. THC-houdende cannabisflos, de gedroogde cannabisbloemen, is in Oostenrijk niet toegestaan. Alleen THC in de vorm van het concentraat dronabinol mag door een arts worden voorgeschreven. Deze THC wordt vervolgens door de apotheker verwerkt in een pil, olie of zalf. Dat is dus slechts één werkzaam bestanddeel. Voor patiënten, die juist baat hebben bij  THC én CBD, is dat verre van ideaal. Verondersteld wordt dat deze patiënten zelf hun niet gecontroleerde CBD-product in de eerder genoemde aromawinkels halen.

Experts zien geen voordelen

Even leek het er op dat eind 2018 de wet zou worden aangepast en gedroogde cannabisbloemen met THC voortaan toch als alternatief medicijn ingezet kon worden. Maar na deskundig advies van de onder meer de Oostenrijkse gezondheidsraad en het apothekers- en artsenverbond blijft alles bij het oude. Er is onvoldoende wetenschappelijk bewijs dat cannabisflos beter zou werken als het al verkrijgbare dronabinol. Bovendien, met de reeds beschikbare cannabis-gebaseerde medicijnen, kan er exact worden gedoseerd, met flos is dat niet mogelijk, is de mening. Op synthetische cannabinoïden als Naboline na is in Oostenrijk sinds 2012 Sativex® het enige goedgekeurde medicijn op basis van cannabis.

Klaus Hübner

Uitzondering

Ondanks het algehele verbod op CBD maakt de Oostenrijkse overheid een uitzondering voor een kleine groep patiënten. Kinderen met een zeldzame vorm van epilepsie mogen CBD toegediend krijgen om epilepsieaanvallen te onderdrukken en krijgen hiervoor een vergoeding. Hübner: “Deze CBD houdende juice wordt uitsluitend door de apotheker bereid, is van farmaceutische kwaliteit en is daardoor niet te vergelijken met de CBD die te koop is in de aromashops.” Volwassen epilepsiepatiënten vallen echter weer buiten de boot. Net als mensen die lijden aan de ziekte van Parkinson komen ze niet in aanmerking voor een vergoeding. Patiëntenorganisatie Arge Canna, dat inmiddels in vier Oostenrijkse steden actief is, biedt in deze gevallen uitkomst. “Ons netwerk van patiënten en onze kennis over wetenschappelijke studies is groot. Wij helpen net zo lang totdat een vergoeding is geregeld”, aldus Hübner.

Fibromyalgie-onderzoek toont effectiviteit van producten Bedrocan aan

Medicinale cannabis met THC verlicht pijn bij fibromyalgie

Uit een recente studie blijkt dat de gestandaardiseerde cannabis van Bedrocan met een hoog THC-gehalte (tetrahydrocannabinol) effectief is bij pijnbestrijding bij fibromyalgie. Cannabis met alleen cannabidiol (CBD) geeft daarentegen helemaal geen verlichting. Het onderzoek is uitgevoerd door het Nederlandse Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). De resultaten zijn hoopgevend en volgens professor Albert Dahan, hoofd van de wetenschappelijke onderzoeksafdeling Anesthesiologie van het LUMC, is dit het eerste echte wetenschappelijke bewijs dat twee producten van Bedrocan werken bij fibromyalgie.

Het is de eerste keer dat een gerandomiseerde, placebo-gecontroleerde cross-over studie naar de therapeutische effecten van geïnhaleerde medicinale cannabisproducten van Bedrocan is afgerond. Tjalling Erkelens, CEO van Bedrocan, is bijzonder verheugd voor patiënten: “De uitkomst is erg belangrijk voor patiënten die lijden aan fibromyalgie. Nu hebben we het klinische bewijs dat artsen verlangen om onze producten voor te kunnen schrijven en dat zorgverzekeraars willen hebben om een vergoeding te kunnen legitimeren.”

Nu hebben we het klinische bewijs dat artsen verlangen om onze producten voor te kunnen schrijven”

Tjalling Erkelens, CEO Bedrocan

Fibromyalgiepatiënten ervaren chronische pijn die onder meer gepaard gaat met slaapstoornissen, allergieën en darmklachten. In totaal deden twintig patiënten aan het onderzoek mee. Zij kregen drie verschillende cannabisproducten toegediend met behulp van een verdamper: Bedrocan®, Bediol®, Bedrolite® en placebo-cannabis zonder cannabinoïden, de inhoudsstoffen van cannabis. Bij de producten Bedrocan en Bediol ervaarden patiënten significant minder drukpijn in vergelijking met het placebo. Bovendien gaven veel respondenten aan verlichting van hun spontane pijn te ervaren na gebruik van Bediol.

Professor Dahan hierover: “Fibromyalgiepatiënten ervaren met name drukpijn aan spieren en pezen. Omdat alleen de producten Bediol en Bedrocan goede resultaten laten zien, en de CBD-variant Bedrolite totaal niet, geeft ons dat de indicatie dat met name THC effectief is bij deze specifieke aandoening.”

Patiënten moesten voor het onderzoek naar het ziekenhuis komen. Voor en na de toediening van de cannabis vonden allerlei onderzoekjes plaats. Bij één experiment werd een gewicht gelegd op de spier tussen de duim en wijsvinger. Dahan: “Gezonde mensen kunnen tien kilo aan. Bij een fibromyalgiepatiënt is één kilo al pijnlijk. Maar na toediening van een Bedrocan-product met THC zagen we dat dezelfde patiënt ineens tien kilo kon hebben.”

Verder onderzoek is nu nodig om te bepalen of dezelfde mate van pijnverlichting kan worden gereproduceerd in een langetermijnonderzoek met fibromyalgiepatiënten. Dahan: “De volgende studie vindt bij patiënten thuis plaats. Ik wil dan onderzoeken of THC ingezet kan worden als opiaatbesparend middel. Heel veel mensen gebruiken, en misbruiken opiaten als oxycodon. Wij denken dat je veel minder oxycodon hoeft voor te schrijven als je die mensen ook de mogelijkheid geeft om THC te gebruiken.”

Bedrocan® Bediol® Bedrolite®

THC 22%

CBD <1.0%

THC 6.3%

CBD 8%

THC <1.0%

CBD 9%

Overzicht van de gebruikte producten en de  THC en CBD-gehaltes

Frankrijk zet stappen richting medicinale cannabis

Wetenschappelijk comité geeft groen licht aan medicinale cannabis

Net als de meeste andere Europese landen wordt ook in Frankrijk (hardop) nagedacht over de introductie van een programma voor medicinale cannabis, zodat patiënten legaal kunnen beschikken over een product dat de kwaliteit van leven kan verbeteren. Op donderdag 13 december j.l. diende een tijdelijke wetenschappelijke commissie, het CSST, een adviesrapport met bevindingen in bij het ANSM, het Franse nationaal agentschap voor de veiligheid van geneesmiddelen en gezondheidsproducten. De voorlopige conclusie van het CSST is dat het ‘gepast is om het gebruik van therapeutische cannabis […] in bepaalde klinische situaties toe te staan en in gevallen waarin [bestaande] therapieën onvoldoende verlichting bieden of niet goed worden verdragen.’

CSST

Volgens Franse media geeft de tijdelijke commissie daarmee ‘groen licht’ voor medicinale cannabis in Frankrijk, al stelt dit Comité Scientifique Spécialisé Temporaire (CSST) – dat onder voorzitterschap van de psychiater dr. Nicolas Authier op 10 september 2018 uit de startblokken is geschoten – wel randvoorwaarden. En zal het Agence Nationale de Sécurité du Médicament et des produits de santé (ANSM) nog een beslissing over het advies van de commissie moeten nemen. Die beslissing wordt op korte termijn verwacht.

Belangrijke stappen

De Belgische apotheker en voorlichter Igna Huyghe volgt het proces in Frankrijk op de voet en volgens haar zijn de afgelopen maanden belangrijke stappen gezet. Zeker sinds in juni van dit jaar: “Het heeft lang geduurd, maar nu komt er echt beweging en wordt duidelijk dat signalen over de potentie van medicinale cannabis ook op het hoogste niveau zeer serieus worden genomen. De commissie CSST heeft in korte tijd in zowel Frankrijk als daarbuiten veel belanghebbenden gehoord en lijkt op het spoor te zitten van veel andere Europese landen. Want hoewel de commissie terecht erkent dat er nog heel veel wetenschappelijk onderzoek nodig is, erkennen ze ook dat cannabis voor medicinale doeleinden in een grote behoefte voorziet.”

Igna Huyghe (1960) is apotheker en mede-initiatiefnemer van de organisatie Cannabis Patient Care. Samen met verpleegkundige Emelie Vanhoenacker geeft zij informatie over medicinale cannabis aan patiënten en zorgprofessionals in België en Frankrijk.

Franse patiënten

In Frankrijk lopen naar schatting 300.000 tot 1 miljoen patiënten rond die baat zouden kunnen hebben bij medicinale cannabis. Het land heeft gebruik van twee op cannabinoïden gebaseerde geneesmiddelen toegelaten, maar de een wordt slechts voorgeschreven onder heel specifieke omstandigheden aan patiënten met neuropathische pijn (Marinol®) en de andere (Sativex®) ligt door discussie over de prijs nog steeds niet in de apotheken.

Dat een groot aantal Franse patiënten cannabis inmiddels ontdekt heeft als medicijn is algemeen bekend, maar zij duiken daarvoor het illegale circuit in en zijn bovendien niet verzekerd van een consistent en veilig product. De vraag om regulering van cannabis voor medicinaal gebruik is daarmee in Frankrijk urgent en ook minister van volksgezondheid Agnès Buzyn heeft al laten weten cannabis niet uit te sluiten als legaal medicinaal product voor patiënten.

Medicinale cannabis

Net als in veel andere landen laat het begrip medicinale cannabis ook in Frankrijk ruimte voor veel discussie. “Probleem is dat het concept medicinale cannabis voor veel mensen – patiënten, maar ook zorgprofessionals en politici – nog niet duidelijk is”, concludeert Huyghe. “Er is vraag naar een gestandaardiseerd full spectrum product dat volgens farmaceutische normen, dus GMP-compliant, wordt geproduceerd. Een product dat van constante kwaliteit is, waarvan de veiligheid zoveel mogelijk is gegarandeerd, dat betaalbaar is en dat ook in de toekomst nog verkrijgbaar is. Een product dat zorgvuldig wordt getest en via de zorglijn – artsen en apothekers – bij patiënten terecht komt en waarbij er ook mogelijkheden zijn om die patiënten – en dus ook het product – te monitoren. Zo’n gestandaardiseerd product is bovendien de enige basis voor wetenschappelijk onderzoek.”

Rondetafelbijeenkomst

Huyghe, die informatie geeft over medicinale cannabis aan patiënten in zowel België, Italië als Frankrijk, was op 5 december jongstleden in Parijs, waar de tijdelijke commissie CSST tijdens een rondetafelbijeenkomst de eerste bevindingen van haar onderzoek deelde met het publiek. “Daar hoorden we eigenlijk de aanbevelingen uit het rapport al”, zegt ze. “Men wil medicinale cannabis beschikbaar stellen bij chronische pijn, bepaalde vormen van epilepsie, palliatieve zorg, ondersteunende zorg in de oncologie en bij multiple sclerose. Het roken van cannabis is geen optie, maar de commissie ziet mogelijkheden in verdampen of orale toediening.”

Daarnaast beveelt de commissie aan dat patiënten worden gemonitord, zodat zowel de werking als eventuele bijwerkingen van medicinale cannabis in kaart worden gebracht. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar de beoordeling van de baten bij een behandeling en het eventuele risico van verslaving. Daarnaast wil de commissie dat (wetenschappelijk) onderzoek wordt bevorderd. Wanneer de ANSM de aanbevelingen van de commissie overneemt gaat de tweede fase van het onderzoek in. Daarbij zal nader worden bepaald wat de meest geëigende methode van toediening wordt, hoe distributie van medicinale cannabis kan worden georganiseerd en of er sprake kan zijn van vergoeding. Het definitieve advies van de tijdelijke commissie wordt tegen september 2019 verwacht en daarmee lijkt het logisch dat het Franse programma voor medicinale cannabis niet eerder dan in 2020 van start gaat.

Economische impuls

Los van de discussie over de bijdrage die medicinale cannabis aan de volksgezondheid levert, speelt in Frankrijk ook de discussie over de economische impuls die de teelt van medicinale cannabis belooft. Frankrijk is van oudsher een landbouwland en in sommige départements en régions staat bij boeren het water aan de lippen. Niet zo vreemd dat de landbouwsector met belangstelling en espoir (hoop) kijkt naar de mogelijkheden van medicinale cannabis. In Frankrijk wordt volop hennep gekweekt en het land weet bovendien om te gaan met het telen van gereguleerde stoffen, want in Frankrijk wordt jaarlijks ruim honderd ton papaver – 21 procent van de totale wereldproductie – van de velden gehaald. Huyghe: “Het is logisch dat de Fransen willen onderzoeken hoe ze de productie van medicinale cannabis zelf kunnen regelen, maar voor patiënten valt te hopen dat het economische belang het medicinale belang niet ondergraaft. Ik heb de indruk dat men zich daar in Frankrijk van bewust is.”

Transvaal Apotheek: van flos naar olie

De Transvaal Apotheek in Den Haag is een apotheek met geschiedenis. In de bibliotheek staan boeken uit 1889 en volgens de website komt één van de cliënten al meer dan zeventig jaar over de vloer. Onder aanvoering van Paul Lebbink en Arwin Ramcharan bracht de Nederlandse apotheek in 2015 voor het eerst medicinale cannabisolie op de markt.

Met die primeur haalde de Haagse apotheek zowel in Nederland als daarbuiten het nieuws en dat was zelfs voor de medewerkers van de Transvaal Apotheek een verrassing. “De impact was groter dan we hadden verwacht”, herinnert Arwin Ramcharan, apotheker en kwaliteitsbewaker van de Transvaal Apotheek, zich.

BMC

In Nederland kunnen patiënten sinds 2003 legaal de gedroogde cannabisflos in potjes van vijf gram door hun arts voorgeschreven krijgen. Dit medicinale cannabisprogramma wordt namens de Nederlandse overheid uitgevoerd door het Bureau voor Medicinale Cannabis (BMC). Ramcharan: “Als apothekers waren we intussen goed bekend met de gedroogde cannabis en een groot aantal mensen die het gebruiken. Toen we het bereidingsproces voor de olie eenmaal in de vingers hadden en de olie werd vrijgegeven, bleek de vraag echter veel groter dan verwacht.” Op dit moment bedient de Transvaal Apotheek patiënten in heel Nederland en soms daarbuiten. De olie, die verkrijgbaar is in vijf verschillende soorten, wordt gebruikt voor een veelheid aan indicaties. Daarbij zijn pijn, epilepsie, glaucoom, migraine, misselijkheid, ontstekingen, slapeloosheid, spasmen en verminderde eetlust de meest voorkomende.

Taaislijmziekte

De Transvaal Apotheek kwam in 2017 opnieuw landelijk in het nieuws. Onder aanvoering van Paul Lebbink ging de apotheek de strijd aan met big pharma door zelf met een kostenefficiënt alternatief te komen voor peperdure medicatie tegen taaislijmziekte (Cystic Fibrosis).

Patiënten in Nederland kunnen de cannabisolie uitsluitend op dokter’s voorschrift krijgen. De olie kan in de Haagse apotheek worden opgehaald of per ‘medische post’ worden verstuurd. Daarnaast is er een voorzichtig groeiend aantal patiënten dat vanuit aangrenzende landen komt om – met een geldig recept én toestemming om te mogen importeren – olie mee naar huis te nemen. Ramcharan: “We zien voornamelijk patiënten die alle andere medicatie al geprobeerd hebben en in meer of mindere mate therapieresistent zijn. Ze hebben gehoord van medicinale cannabis, maar willen ook een product waarvan de inhoud bekend is en de herkomst traceerbaar. Daarnaast stellen ze vaak prijs op begeleiding van hun arts en de apotheker. De prijs van de olie is soms punt van discussie. De meeste patiënten begrijpen dat de productie investering in apparatuur en kennis vergt en dat we te maken hebben met een arbeidsintensief en uiterst gecontroleerd farmaceutisch productieproces.”

Magistrale bereidingen

Cannabisolie is een veelgebruikte toedieningsvorm onder patiënten die zichzelf medicatie toedienen, want het is eenvoudig te doseren. De Transvaal Apotheek is een van de laatste Nederlandse apotheken die aan magistrale bereiding doen. Het was daarom niet vreemd dat  Ramcharan en collega’s werd gevraagd om cannabisolie te maken. “De vraag om olie kwam van het BMC en was aanvankelijk gericht op jonge patiënten”, zegt Ramcharan. “Kinderen wil je niet laten roken en ook thee en vernevelen zijn vaak geen prettige toedieningsvormen voor hen, dus ga je op zoek naar een manier om cannabinoïden oraal te doseren. We hebben, samen met (toen nog) apotheker in opleiding Svenja Laarhuis en onderzoeker Arno Hazekamp in circa negen maanden tijd een gestandaardiseerd proces voor het bereiden van olie uitgewerkt. Dat was olie op basis van de toen net geïntroduceerde Bedrolite®, dus met veel CBD en nauwelijks THC. Na een groot aantal proefbereidingen en testen konden we in 2015 de eerste patiënten bedienen, want toen wisten we zeker dat ons procedé steeds een betrouwbaar eindproduct met een constante kwaliteit en een constant gehalte aan gewenste cannabinoïden opleverde. We hadden daarbij het geluk te kunnen beschikken over goede ‘active pharmaceutical ingredients’.”

De medicinale cannabis die als grondstof voor de olie wordt gebruikt, komt bij Bedrocan vandaan. Ramcharan hierover: “De medicinale cannabis die in Nederland via apotheken beschikbaar is, is gestandaardiseerd en wordt uitgebreid getest op inhoud en het ontbreken van contaminatie. Daarnaast wordt het volgens GMP geproduceerd en dat scheelt een hoop discussie. En… ook onze olie wordt uitgebreid getest. Want wanneer je een medicinaal product aanreikt en niet zeker bent van kwaliteit en veiligheid, ben je, voorzichtig uitgedrukt, verkeerd bezig. Daarvoor is de verantwoordelijkheid te groot.”

Andere apotheken

Inmiddels is de Transvaal Apotheek niet meer de enige apotheek in Nederland die cannabisolie mag produceren. Drie andere apotheken hebben ook toestemming en zijn de afgelopen jaren begonnen met productie en levering. Twee daarvan hebben begeleiding gehad van Ramcharan en collega’s. “Deze apotheken wilden niet opnieuw het wiel uitvinden en liefst zo snel en gedegen mogelijk beginnen met productie van medicinale cannabisolie”, zegt Ramcharan, die daarbij belang hecht aan een gestandaardiseerde manier van werken. “Wij vinden een gestandaardiseerde manier van produceren belangrijk, net als het werken met gestandaardiseerde grondstoffen. Want alleen zo krijg je steeds hetzelfde product en kun je op termijn uitspraken doen over de werking en eventuele bijwerking ervan.”

De apothekers wisselen inmiddels informatie uit en verzamelen zodoende klinisch relevante informatie. Ramcharan: ”Juist bij cannabisolie zit iedereen op bewijs te wachten. Vanuit meerdere apotheken kan nu informatie vrijkomen over toepassing van medicinale cannabis bij andere aandoeningen. Zo is er al informatie verzameld over migrainepatiënten.”

Door de samenwerking kunnen volgens Ramcharan meer patiënten gevolgd worden: “In samenwerking met een specialist volgen we vanuit onze apotheek een groep van circa twintig epilepsiepatiënten. Daar zien we bijvoorbeeld gunstige effecten bij toepassing van CBD. Maar we kunnen inmiddels ook iets zeggen over eventuele bijwerkingen. Zodra we dergelijk onderzoek kunnen verbreden en verdiepen, krijgen we de beschikking over data die uiterst waardevol is. Niet alleen voor patiënten en zorgprofessionals, maar ook voor onderzoekers.”

Voor meer informatie over de in Nederland verkrijgbare medicinale cannabisolie verwijzen wij graag naar de contactpagina op deze website. Daar vindt u een actueel overzicht van de apothekers die de olie zelf bereiden.

page 1 of 3
Contact Us

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.

Not readable? Change text.

Type hier het zoekwoord en druk op enter